• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Ptaki krukowate - ptasie mądrale
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Ptaki krukowate - ptasie mądrale Email
Autor: Antoni Marczewski   

Gawron
Corvus frugilegus

Po łacinie frugilegus oznacza "zbierający owoce", natomiast nazwa całego rodzaju to jedna z nazw określających kruka.
Gawron
Gawron - Corvus frugilegus © Artur Homan
W porównaniu jednak ze swoim większym kuzynem gawron jest wyraźnie mniejszy (długość ciała waha się między 42 a 48 centymetrów, waga od 450 do 600 gramów). Młodego ptaka od dorosłego jesteśmy w stanie odróżnić po wyglądzie dzioba - niedojrzały osobnik będzie miał nasadę porośniętą czarnymi piórami, podczas gdy u starszego ta nasada będzie naga, a cały dziób jasnoszary. Dawniej uważano, że różnica wynika z wycierania się piór podczas żerowania w glebie na polu, ale wykazano, że pióra na dziobie tracone są również przez młode trzymane w klatce i nigdy nie oglądające gleby na oczy. Tylko inne gawrony potrafią na odległość ocenić, czy dany osobnik jest samcem, czy samicą. Jest to możliwe dzięki temu, że widzą w świetle UV, w którym pozornie jednolicie czarne pióra świecą się niemal wszystkimi barwami tęczy i stanowią sygnał skierowany do innych osobników, informujący o płci i wieku.

W Polsce gnieździ się od 150 do 200 tysięcy par gawronów.
Kolonia gniazd gawronów
Kolonia gniazd gawronów © Maciej Rębiś
Ptak ten, jak mało który z naszych krukowatych, związany jest z terenami otwartymi - dawniej gnieździł się zapewne w strefie stepów i lasostepów. Człowiek zamienił je głównie w pola uprawne, gdzie gawrony znalazły możliwości żerowania, a szpalery drzew wzdłuż dróg czy miedz okazały się znakomitym miejscem do zakładania gniazd. W XIX w. w śródpolnych laskach na Śląsku, Ziemi Lubuskiej i Wielkopolsce zdarzały się kolonie dochodzące do 20 tys. gniazd! Nie oznacza to jednak, że gawronom powodziło się lepiej - tępiono je jako szkodniki, podbierano jaja i pisklęta (ciekawe, czy używana na wsiach nazwa "gapa" miała jakiś związek z łatwością, z jaką te rzeczy można było robić). W góralskiej gwarze gawron to "haweren", ale niestety nie znam etymologii tej nazwy.

Wzrost liczebności gawronów w Polsce, połączony z zasiedlaniem miast, rozpoczął się po II wojnie światowej.
Gawron
Gawron - Corvus frugilegus © Paweł Wacławik
We Wrocławiu pierwsze ptaki osiedliły się na stałe w roku 1950, w Legnicy w 1965 (gdzie w 1974 osiągnęły liczebność 325 par), a w Poznaniu w 1961 (186 gniazd). W wielu miastach obserwowano wysoki wzrost liczebności gawronów, np. w Przemyślu od 74 gniazd w 1971 do 585 w 1979. Obecnie zdecydowana większość krajowej populacji tego gatunku zamieszkuje obręb osiedli ludzkich. Często bywa to uciążliwe dla sąsiadów, którzy narzekają głównie na dochodzące z kolonii hałasy (głos gawrona, mimo, że należy on do ptaków śpiewających, do najpiękniejszych nie należy). W wielu miejscach dochodziło lub nadal dochodzi do niszczenia uciążliwych kolonii. Z jednej strony zrozumiałe jest pragnienie mieszkańców do życia w ciszy, ale należy pamiętać, że gawrony są gatunkiem chronionym i jakiekolwiek działania związane z próbami ograniczenia ich liczebności wymagają zgody organów państwowych.

W parkach czy na skwerach, gdzie gawrony gnieżdżą się lub nocują, problem może stanowić duża liczba odchodów.
Gawron
Gawron - Corvus frugilegus © Artur Homan
Spacerując kiedyś po Polu Mokotowskim w Warszawie natknąłem się na miejsce wykorzystywane w przeszłości jako noclegowisko gawronów. Nie trudno było wytyczyć jego granice, ponieważ wyznaczał je bujny pas roślinności, wykorzystującej fakt, że gawronie guano wzbogaciło w tym miejscu glebę w wiele składników mineralnych.

W licznych miejscach obserwuje się powolne zmniejszanie liczebności gawronów w miastach, co jest spowodowane m.in. przestrzenną ekspansją tych ostatnich. Deweloperzy na nowe inwestycje potrzebują terenów, którymi najczęściej są pola uprawne i inne otwarte przestrzenie, wykorzystywane przez gawrony jako żerowiska. W Warszawie ornitolodzy z Muzeum i Instytutu Zoologii PAN zauważyli, że wraz ze spadkiem liczby dostępnych miejsc zdobywania pokarmu zmniejszyły się kolonie gawronów - być może pojedynczym parom łatwiej jest się wyżywić niż grupie żyjącej kolonijnie, ponieważ może im wystarczyć pożywienie znajdowane na miejskich skwerach i trawnikach.

Gniazdo gawrona
Gniazdo gawrona © Maciej Rębiś
Gniazdo przypomina gniazdo wrony, przy czym prawie zawsze znajduje się w kolonii. Wiąże się to z koniecznością uważnego pilnowania materiału gniazdowego, ponieważ sąsiedzi zawsze chętnie korzystają z chwili nieuwagi i bez zażenowania podkradają sobie nawzajem budulec. Kiedy gniazdo uda się szczęśliwie ukończyć, pojawia się w nim od 2 do 5 jaj, wysiadywanych przez 18 dni. Pisklęta wykluwają się jednocześnie i po 28-35 dniach opuszczają gniazdo, do którego jeszcze przez jakiś czas powracają na karmienie i nocleg.

Około 80% polskiej populacji odlatuje w październiku i listopadzie na zimowiska we Francji, Niemczech, Czechach, Austrii i Szwajcarii. Do pozostałych w kraju dołączają osobniki z północnego wschodu Europy, głównie Białorusi, Litwy i Rosji.
Gawron
Gawron - Corvus frugilegus © Paweł Wacławik
Powstałe w ten sposób stada żerują na terenach otwartych, takich jak pola uprawne, łąki, pastwiska czy wysypiska śmieci. Ptaki wylatują na żerowisko rano i pokonują odległość ok. 30-40 kilometrów. Przelot gawronów, często w mieszanym stadzie z kawkami, to niesamowity widok - niebo zakrywa wielka czarna chmura, a powietrze wypełnia się krakaniem z tysięcy ptasich gardeł. W latach 80. w Poznaniu stwierdzono ok. 100 tys. zimujących gawronów, a w 1996 całą zimującą na Śląsku populację oceniano na 750 tys. do miliona osobników. W całych Czechach znajduje się 10-15 noclegowisk gawronów, a jedno z największych, skupiające 35 tys. osobników, mieści się w Pardubicach, około 100 kilometrów na wschód od Pragi.

Co ciekawe, obserwacje tych codziennych przelotów pozwalają na wysnucie ciekawych wniosków. Jako pierwsze noclegowisko (jakim jest najczęściej zwarta kępa drzew, często w parkach) opuszczają ptaki, które poprzedniego dnia znalazły dogodne miejsce do żerowania, a inne się do nich przyłączają. Kto zaśpi będzie musiał znaleźć jedzenie sam. Ważne jest, aby najeść się jak najszybciej, ponieważ te osobniki, którym się to uda, powrócą na miejsce noclegu jako pierwsze,
Gawron
Gawron - Corvus frugilegus © Maciej Rębiś
w związku z czym będą mogły zająć najwyższe miejsca na drzewach. Kolejne osobniki zmuszone będą spać niżej, a ponieważ trawienie u gawronów zachodzi bardzo szybko, niżej stojące w hierarchii ptaki możemy bez trudu poznać po białych smugach na piórach (choć zdarzają się również osobniki z czysto białymi piórami, co jest skutkiem niedoboru barwników).

Dieta gawronów składa się z bezkręgowców (zwłaszcza larw owadów), nasion (traw, zbóż), padliny, odpadków pozostawionych przez człowieka, drobnych bezkręgowców. Gawrony mogą plądrować gniazda innych ptaków, ale nie czynią tego tak często jak np. wrony czy sroki. Pokarm gawronów można częściowo poznać badając zawartość tworzonych przez nie wypluwek, czyli dochodzących do 15 cm długości wałków utworzonych z niestrawionych resztek pokarmu.

Czasem można zaobserwować gawrony, który intensywnie próbują coś "odkaszlnąć". Są to osobniki zakażone pasożytem - nicieniem o łacińskiej nazwie Syngamus trachea. Żyje on w drogach oddechowych ptaków, gdzie drażni nabłonek i to właśnie powoduje u ptaków kaszel.


 
 
2007-2014 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 19.11.2014, 23:06co nowego?
1x1px_trns.gif