• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Ptaki krukowate - ptasie mądrale
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Ptaki krukowate - ptasie mądrale Email
Autor: Antoni Marczewski   
Orzechówka
Orzechówka - Nucifraga caryocatactes © Artur Homan

Orzechówka
Nucifraga caryocatactes

Orzechówka to najmniej znany przedstawiciel krukowatych żyjący w Polsce. Niewielka (32-35 cm, około 200g), z reguły nie spotykana w miastach, kojarzona jest przede wszystkim przez osoby często bywające w górach, zwłaszcza przez turystów odwiedzających Morskie Oko w Tatrach.

Obok sójki jest to chyba najciekawiej ubarwiony ptak krukowaty. W upierzeniu dominują duże białe "łezki" na ciemnobrązowym tle, drobniejsze w okolicach głowy. Skrzydła i ogon brązowo-czarne. Białe zakończenia sterówek tworzą na końcu ogona biały pasek, najszerszy w skrajnych partiach. Pokrywy podogonowe białe. Na głowie czekoladowobrązowa "czapeczka".
Orzechówka
Orzechówka - Nucifraga caryocatactes © Grzegorz Leśniewski
Na podstawie wyglądu dzioba osoby bardziej opatrzone mogą próbować rozpoznawać podgatunek. W Polsce gnieździ się podgatunek nominatywny caryocatactes, zwany "orzechówką krótkodziobą". Nieregularnie, głównie podczas inwazyjnych nalotów z północnego wschodu Europy, pojawiają się również "orzechówki długodziobe" z podgatunku macrorhynchos. Jak same nazwy wskazują, głównym kryterium odróżniającym oba podgatunku jest długość dzioba, który u podgatunku wschodniego jest dłuższy i cieńszy.

W Polsce do lęgów przystępuje od 2 do 5 tysięcy orzechówek, a więc jest to również nasz najrzadszy krukowaty. Patrząc na mapę rozmieszczenia łatwo zauważyć, że w naszym kraju są dwa skupienia orzechówek - w górach i na północnym wchodzie. W górach dochodzi do wysokości 1580 m. n.p.m., licznie występując zwłaszcza w Beskidzie Niskim, Sądeckim i w Pieninach.
Orzechówka
Orzechówka - Nucifraga caryocatactes © Henryk Janowski
W Magurskim PN ich liczbę szacuje się na 120-180 par, a w Tatrzańskim na 30-100. W Sudetach orzechówki występują w pasie pomiędzy Karkonoszami i Górami Izerskimi a Górami Opawskimi. W Puszczy Augustowskiej obecnie gnieżdżą się prawdopodobnie w kilkunastu miejscach, a pierwszy przypadek lęgu w tym kompleksie zarejestrowano w 1937 roku. W Puszczy Białowieskiej ostatnio doliczono się 480 par, choć przy poprzednich szacunkach podających 100 par tak duża liczebność wydaje się nie do końca odpowiadać rzeczywistości. Ocena liczebności orzechówek jest trudna, ponieważ ptaki te w sezonie lęgowym są bardzo skryte. Wszystkie wymienione dane odnoszą się do orzechówek krótkodziobych. Orzechówki długodziobe czasem próbują zakładać w Polsce gniazda (zwłaszcza po nalotach), lecz przypadki udanego wyprowadzenia młodych są bardzo rzadkie.

Orzechówka
Orzechówka - Nucifraga caryocatactes © Grzegorz Leśniewski
Orzechówka jest ptakiem związanym z borami różnego rodzaju: świerkowymi, sosnowo-świerkowymi, jodłowymi i jodłowo-bukowymi. W górach bywa spotykana przy schroniskach, gdzie chętnie żywi się resztkami żywności pozostawionymi przez turystów (dzięki temu przy Morskim Oku ptaki te można nieraz oglądać z paru metrów). Będąc w parku narodowym należy mieć jednak na uwadze, że zgodnie z jego regulaminem dokarmianie zwierząt jest zabronione.

Gniazdo orzechówki jest dobrze ukryte na świerku, zbudowane z patyków i poprzetykane zielonymi gałązkami świerka. Jako wyściółka służą porosty i sucha trawa. Samica składa z reguły 2-4 jaj, co ma miejsce na przełomie marca i kwietnia. Wysiadują oboje rodzice przez 17-19 dni. Pisklęta w gnieździe przebywają od 21 do 28 dni, a poza gniazdem rodzice mogą im pomagać jeszcze przez kolejne 8-12 tygodni. Do głównych wrogów orzechówek należą niszczące lęgi kuny i wiewiórki.

Forma krótkodzioba jest osiadła, natomiast terminy przelotów formy długodziobej przypadają na sierpień-listopad.
Orzechówka
Orzechówka - Nucifraga caryocatactes © Grzegorz Leśniewski
Wędrowne osobniki mogą pojawiać się blisko ludzkich osiedli i np. żerować w stadach gawronów i kawek.

Naukowa nazwa Nucifraga pochodzi od nux oznaczającego orzech i frangere (łamać) lub fragis (trzask). Orzechy laskowe, od których wzięła się polska nazwa orzechówek, są jednym z jej ulubionych przysmaków. Rozbija je kilkoma silnymi i energicznymi uderzeniami dzioba, trzymając orzech w łapie (stąd też jej angielska nazwa - Nutcracker - co ciekawe, słowo to oznacza również "dziadek do orzechów"). W wysokich górach żywi się również orzeszkami limby, przez co umożliwia ich rozsiewanie (podobnie jak sójki, orzechówki również lubią chować swoją zdobycz na później). Ten ładny ptak jest mniej mięsożerny niż pozostałe krukowate - poza wspomnianymi już owocami leszczyny i limby żywi się również nasionami innych drzew iglastych (radzi sobie z tym szczególnie dobrze forma długodzioba, przystosowana do wydłubywania nasion z szyszek), owadami i innymi bezkręgowcami, a rzadko drobnymi kręgowcami.

Orzechówka jest gatunkiem chronionym przez cały rok.



Źródła:
  • BirdLife International. 2004. Birds in Europe: population estimates, trends and conservation status. Cambridge.
  • Jerzak L. 2000. Sroka - winna czy niewinna? PTAKI 4/2000: 28-30.
  • Kruszewicz K. 2006. Ptaki Polski. Tom 2. Wyd. Mulico. Warszawa.
  • Luniak M. 2006. Trzeba pomagać kawkom. PTAKI 1/2006: 6-8.
  • Sokołowski J. 1958. Ptaki Ziem Polskich. Tom 1. PWN, Warszawa.
  • Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP "proNatura". Wrocław.
  • Zawadzka D. 2006. Kruk. Wydawnictwo Klubu Przyrodników. Świebodzin.
  • Rachwald H.[red.] 2006. Ptaki i ich siedliska. Płyta programu edukacyjnego OTOP "Przyroda wokół nas - ptaki". Wydawca: OTOP.
  • Wajrak A. i Selva Fernandez N. 2003. Kuna za kaloryferem, czyli nasze przygody ze zwierzętami. Znak, Kraków.
  • Forum PRZYRODA
  • Forum Małopolskiego Towarzystwa Ornitologicznego


 
 
2007-2014 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 18.12.2014, 1:22co nowego?
1x1px_trns.gif