• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Wiosenne kwakania
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Wiosenne kwakania Email
Autor: Antoni Marczewski   

Cyraneczka
Anas crecca

Nazwa naukowa cyraneczki pochodzi najprawdopodobniej od wydawanego przez nią dźwięku.

Ta najmniejsza europejska kaczka pływająca (34-43 cm długości, rozpiętość skrzydeł 55-65 cm) w locie charakteryzuje się wąskimi, ostro zakończonymi skrzydłami, krótką szyją i stosunkowo dużą głową.
Cyraneczka
Cyraneczka - Anas crecca © Marcin Stefańczyk
U obu płci widoczny jest szeroki jasny pasek ciągnący się wzdłuż lusterka i zwężający się ku wewnętrznej części skrzydła. Węższy pasek, graniczący od tyłu z lusterkiem, tworzą jasne zakończenia lotek drugiego rzędu. Samo lusterko jest metalicznie zielone (zieleń jest żywsza niż w przypadku cyranki). Głowa samca w szacie godowej to jeden z najbardziej fantazyjnych widoków w świecie kaczek – jest rudobrązowa, natomiast na jej boku, od lini oka do tyłu, widnieje szmaragdowozielone pole, przypominające kształtem poziomo ułożoną kroplę wody. Otoczone jest jasnobrązową obwódką, widoczną z mniejszej odległości. W książce „Ptaki ziem polskich” prof. Jan Sokołowski opisuje przypadki myśliwych, którzy po ustrzeleniu samca cyraneczki przysyłali mu martwe okazy z prośbą o pomoc w oznaczeniu „egzotycznej rzadkości”. Nienajlepiej to o nich świadczy, lecz niestety i w dzisiejszych czasach często myśliwi najpierw do czegoś strzelają, a później dopiero się zastanawiają, co to mogło być.

Nad bokiem ciała ciągnie się biały pasek (jeśli spotkamy ptaka, u którego pasek ten będzie pionowy, będziemy mieć do czynienia z cyraneczką amerykańską Anas carolinensis, rzadko zalatującą do Europy).
Cyraneczka
Cyraneczka - Anas crecca © Marcin Stefańczyk
U samców z daleka widoczne jest żółte, czarno obwiedzione podogonie. W szacie spoczynkowej płcie można odróżnić na podstawie dzioba, który u samic jest mniejszy i jaśniejszy. Z reguły ma pomarańczową krawędź. Panie cyraneczki mają również białą linię tuż poniżej krawędzi ogona. Rysunek na głowie jest mniej kontrastowy niż u cyranki, brak również białej plamy u nasady dzioba. Młode ptaki są ciemniejsze od samicy.

Bardzo charakterystyczny jest głos samca cyraneczki, przypominający cykanie świerszcza. Nauczenie się tego głosu przydaje się zwłaszcza wtedy, kiedy chcemy stwierdzić obecność cyraneczek w nocy lub przy bardzo słabych warunkach oświetleniowych.

Tryb życia cyraneczek podobny jest do cyranek. Również preferują miejsca z bogatą roślinnością szuwarową, gdzie pływają lub brodzą w płytkiej
Cyraneczka
Cyraneczka - Anas crecca © Artur Tabor
wodzie szukając pożywienia (przy tej drugiej czynności z daleka mogą przypominać ptaki siewkowate). Według literatury cyraneczki za dnia trzymają się w większych grupach, przede wszystkim na otwartej wodzie, natomiast nocą rozpraszają się i żerują. Nie jest to jednak regułą, ponieważ wielokrotnie miałem okazję obserwować w ciągu dnia żerujące w grupach cyraneczki (przede wszystkim na mulistych płyciznach). Na otwartej powierzchni pojawiają się z reguły w grupach, co dodaje im poczucia bezpieczeństwa. To upodobanie do szukania pokarmu w płytkiej, zasobnej w szczątki organiczne, szybko nagrzewającej sie wodzie, może czasem obrócić się przeciw cyraneczkom. W takich warunkach bowiem mogą rozwijać się bakterie Clostridium botulinum, powodujące u ptaków zatrucie jadem kiełbasianym (toksyną botulinową). Takie masowe zatrucia miały dotychczas miejsce głównie w USA, południowych Niemczech i Francji.

O tym, że cyraneczki są aktywne również w nocy, przekonałem się kiedyś na obozie ornitologicznym na Warmii,
Cyraneczki
Cyraneczki - Anas crecca © Paweł Wietecha
w okolicach Dobrego Miasta. Rozstawiliśmy sieci na tamtejszych rozlewiskach i podczas nocnych obchodów nieraz wyjmowaliśmy te kaczki ze specjalnych pułapek rozstawionych na płyciznach, gdzie cyraneczki szukały pożywienia.

Wiosną i latem główny pokarm tych kaczek stanowią wodne bezkręgowce, natomiast zimą i jesienią przestawiają sie przede wszystkim na nasiona (turzyc, traw, rdestu, brzóz, olszy). Żywią się na tyle małymi cząstkami pokarmu, na ile pozwalają im rozmiary dzioba (jest to pewnego rodzaju specjalizacja umożliwiająca zmniejszenie konkurencji międzygatunkowej). Dzienna porcja pobieranego pokarmu wynosi 20-30 g.

Gatunek zasiedla płytkie zbiorniki wodne, także w lasach i niewielkie, silnie zarośnięte śródpolne oczka wodne.
Cyraneczki
Cyraneczki - Anas crecca © Marcin Stefańczyk
Wielkość zniesienia waha się od 8 do 11 (min. 7, maksymalnie 15). Do lęgów przystępują wcześniej od cyranek – od połowy kwietnia do maja. Wysiadywanie trwa również ok. 23 dni, a pisklęta osiągają samodzielność i zdolność lotu ok. 25-35 dni później. Po opuszczeniu gniazda zdarza się, że powracają do niego jeszcze przez kilka dni, żeby tam przenocować.

Zasięg cyraneczki obejmuje Europę i Azję (w tej ostatniej przede wszystkim tereny na północ od 45. równoleżnika). W Ameryce Półocnej żyje, wspomniana wcześniej, cyraneczka amerykańska – podgatunek cyraneczki, przez niektórych uznawana już za odrębny gatunek. Poza tym niektórzy autorzy wyróżniają również podgatunek Anas crecca nimia zamieszkujący Aleuty.

Wielkość europejskiej populacji szacowana jest na 1-1,6 mln par lęgowych. Największe liczebności gatunek osiąga w Rosji (na terenie całego kraju do 740 tys. par), Finlandii (do 250 tys.par), Szwecji (do 80 tys.), Norwegii (do 50 tys.).

Nie do końca wiadomo, ile par cyraneczek żyje w Polsce. W latach 80. było to od 1,3 do 1,7 tys. par, ale od tamtej pory w wielu miejscach wystąpił wyraźny trend spadkowy.
Cyraneczka
Cyraneczka - Anas crecca © Marcin Stefańczyk
Liczniej niż w innych częściach kraju kaczki te występują w północnym pasie pojezierzy, obejmującym Pomorze Zachodnie, Bory Tucholskie, północną część Wielkopolski i Mazury. Dane z roku 2000 wskazują, że zakłada gniazda niemal we wszystkich parkach krajobrazowych w Wielkopolsce. W latach 1981-1985 około 35 par zamieszkiwało Dolinę Noteci, gdzie kaczki lęgły się przede wszystkim na torfiankach. Populacja zamieszkująca w latach 80. Słowiński PN szacowana była na 25-30 par, z czego ponad połowa na Jeziorze Łebsko. Kaszubski Park Krajobrazowy (w okolicach Kartuz) w latach 90. stanowił ostoję 30-40 par. Jeziora Druzno i Oświn w latach 80. zamieszkiwało odpowiednio 15-20 par i 20 par. Na tym tle nie wybijaja się Dolina Biebrzy (30 p. w latach 80.), natomiast okazalej prezentuje się populacja odcinka Narwi między Żółtkami i Supraślem (40-60 par na początku lat 80.). Nowsze dane pokazują jednak spadek liczebności gatunku w tych miejscach. Na Mazowszu duże szanse na lęgi cyranki istnieją na stawach rybnych – badania prowadzone przez
Cyraneczka
Cyraneczka - Anas crecca © Marcin Karetta
Andrzeja Dobrowskiego wykazały, że gatunek ten zasiedlał 80% kontrolowanych kompleksów. Im bardziej na południe i na zachód, tym cyranczek jest mniej. Szczególnie może dziwić niska (po kilka par) liczebność lęgowych ptaków w rezerwacie Słońsk i w Dolinie Baryczy. Na Śląsku populacja szacowana jest na 40-50 par. Na Lubelszczyźnie głównym miejscem lęgów tego gatunku są stawy Siemień.

Spadek liczebności cyraneczki w Polsce jest widoczny, zwłaszcza, gdy rozpatrujemy jednostkowe przykłady. W połowie XX w. w Dolinie Baryczy był to pospolity gatunek, na jednym tylko kompleksie reprezentowany przez 25 par. Obecnie brakuje dowodów, że w ogóle jeszcze gnieździ się na terenie stawów. Pocieszające jest, że w niektórych miejscach, np. w w Dolinie Środkowej Warty od Uniejowa do ujścia Prostnicy, od lat 80. utrzymuje się w miarę stała populacja (ok. 10 par).

W Europie najważniejsze pierzowiska cyraneczek znajdują się w Delcie Wołgi, Holandii i Danii. Najważniejszym w Polsce pierzowiskiem jest rezerwat Słońsk.
Cyraneczka
Cyraneczka - Anas crecca © Marcin Stefańczyk
Dawniej między 10 i 30 czerwca gromadziło się tam do 4 tys.kaczorów, obecnie koncentracje dochodzą do 2 tys.

Właściwa wędrówka wiosenna trwa od drugiej dekady marca do drugiej połowy maja, a jesienna od sierpnia do drugiej połowy gudnia. W tym okresie wielotysięczne stada widywano na jeziorach w północnej Polsce: Jamno, Druzno, a także na Stawach Milickich i w rezerwacie Słońsk. W tym ostatnim wiosną pojawia się do 3,5 tys. ptaków, natomiast największe jesienne stado liczyło około 33 tys! Również na Stawach Milickich jesienna wędrówka przebiega intensywniej. Odwrotnie na wschodzie, gdzie więcej tych kaczek pojawia się wiosną. Pamiętajmy jednak, że wtedy tworzą się rozlewiska, a jesienią poziom wody w rzekach jest już niższy i nie powstają tak korzystne warunki dla migrujących kaczek. Inne miejsca, gdzie notowano na przelotach duże stada cyraneczek, to: Jezioro Rakutowskie (3500 os.), Zbiornik Nyski (1700), Zbiornik Turawski (2900), Zbiornik Jeziorsko (2200). Podczas wędrówek zdarza się, że ogromne stada ptaków zatrzymują w miejscach znakomicie nadających się do dziennego odpoczynku
Cyraneczka
Cyraneczka - Anas crecca © Marcin Stefańczyk
(duże płytkie zbiorniki wodne z nasłonecznionymi brzegami), ale nie obfitujących w pokarm. Wówczas kaczki na noc mogą przelatywać na żerowisko odległe nawet o 15 km od miejsca wypoczynku.

Około 400 tys. cyraneczek zimuje w Europie Zachodniej – Wielkiej Brytanii, Danii, Holandii i Francji. W tej ostatniej jedną z najważniejszych ostoi jest Delta Rodanu (sławna z lęgowych flamingów), gdzie gromadzi się do 40 tys. osobników. Ta część kontynentu stanowi miejsce zimowania również ptaków z północnej części Polski (co udowodniono dzięki akcjom obrączowania). Populacje z Francji, Wysp Brytyjskich i Holandii w warunkach łagodnej zimy pozostają na terenach lęgowych i nie podejmują wędrówki. W przypadku nadejścia mrozów przenoszą się na atlantyckie wybrzeża Francji lub na Półwysep Iberyjski. Dalsze 0,75-1,35 mln osobników spędza zimę w basenach Morza Śródziemnego i Czarnego. Poza ptakami europejskimi z tych lokalizacji korzystają również cyraneczki z zachodniej części Syberii. Być może tam również zimę spędza część polskiej populacji lęgowej.

Ponieważ jesienna wędrówka jest mocno rozciągnięta w czasie, czasem trudno jest odróżnić ptaki migrujące od zimujących. Jednak na podstawie obserwacji prowadzonych od końca grudnia do początku lutego można wyciągnąć wniosek, że cyraneczka dość powszechnie, chociaż nie bardzo licznie, zimuje w Polsce. Podczas zimowych liczeń ptaków na Wiśle w okolicach Góry Kalwarii kilka razy obserwowałem cyraneczki, czasem tworzące stada do kilkunastu ptaków, przebywające w
Cyraneczki
Cyraneczki - Anas crecca © Paweł Wietecha
starorzeczach lub żerujące w zatoczkach wiślanych wysp razem z krzyzówkami. W surowe zimy liczba zimujących osobników jest niższa niż w łagodne (w latach 1985-1990 w pierwszym przypadku stwierdzano w Polsce ok. 900 osobników, w drugim o tysiąc więcej). W ostatnich latach jednym z regularnych zimowisk są okolice Włocławka, gdzie gromadzi się ok. 120 cyraneczek.

W warszawskich Łazienkach dwukrotnie miałem okazję spotkać cyraneczkę. Pierwszy raz miał miejsce, gdy jako uczeń gimnazjum uczestniczyłem w szkolnej wycieczce do Sejmu. Nie bylo to coś specjalnie fascynującego, więc po zakończeniu zwiedzania razem z nauczycielem biologii postanowiliśmy wykorzystać okazję i zajrzeć do parku, gdzie na jednym ze stawów pływał pięknie ubarwiony samiec cyraneczki. Druga obserwacja miała miejsce w zeszłym roku, kiedy podczas wycieczki z Warszawską Grupą OTOP obserwowaliśmy dwie cyraneczki pływające pod stawem koło Belwederu.

Cyraneczka jest chroniona prawem łowieckim, co oznacza, że od 15 sierpnia do 21 grudnia można na nią polować.



 
 
2007-2014 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 02.09.2014, 20:32co nowego?
1x1px_trns.gif