• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Wiosenne kwakania
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Wiosenne kwakania Email
Autor: Antoni Marczewski   

Świstun
Anas penelope

Głos samca świstuna rzeczywiście przypomina gwizd. Swoją nazwę zawdzięcza mu nie tylko w języku polskim, ale też czeskim (hvizdak eurasijki). Naukowa nazwa Anas penelope jest trudna do dokładnego wyjaśnienia.
Świstuny
Świstuny - Anas penelope © Henryk Janowski
Panuje ogólna zgoda, że drugi człon pochodzi od Penelopy, żony Odyseusza. Za młodu, z nie do końca wiadomych przyczyn, została ona skazana przez ojca na skok ze skał do morza, jednak w samą porę uratowały ją kaczki. Według mitu miały jednak na skrzydłach pomarańczowe pasy – cechę, której trudno doszukać się u świstunów.

Długość ciała 48 cm, rozpiętość skrzydeł 82 cm, samce są cięższe od samic. Samce w upierzeniu godowym mają rudą głowę z jasnożółtym, kremowym czołem, popielaty wierzch i boki ciała, pierś w kolorze brudnoróżowym, pokrywy podogonowe czarne. Na wierzchniej stronie skrzydła samca duża biała plama i zielono-czarne lotki 2. rzędu. U samicy tej plamy brak, lusterko zaś jest brunatnozielonkawe. Samiec w szacie spoczynkowej od samicy różni się bardziej rdzawym tonem upierzenia i niezbyt licznymi czarnymi oraz popielatymi piórami na grzbiecie. Przyciemnienie wokół oczu i stalowoszary dziób to cecha wspólna obu płci.
Świstuny
Świstuny - Anas penelope © Paweł Wietecha
W locie wyraźnie widać charakterystyczny biało ubarwiony brzuch. Głos samca to melodyjne gwizdy brzmiące jak „fiju” albo „wiju”, natomiast kaczki odzywają się warczącym „kerr”.

Sposób żerowania świstunów przypomina zachowanie gęsi, polegające na skubaniu źdźbeł traw i innych roślin (dlatego czasem mówi się o „pasących się świstunach”). Pomagają im w tym m.in. silniejsze niż u innych kaczek kości szczęk. Poza tym szukają pożywienia w wodzie, gdzie, podobnie jak inne kaczki pływające, stosują metodę gruntowania. Gustują w liściach, łodygach, kłączach, a czasem również nasionach. Świstuny prowadzą dzienny tryb życia.

W okresie lęgowym świstuny zamieszkują przede wszystkim strefę borealną oraz subarktyczną, rzadziej w klimacie umiarkowanym i na stepach. Gnieżdżą się głównie nad płytkimi rozległymi zbiornikami wody słodkiej.
Świstun
Świstun - Anas penelope © Marcin Karetta
Unikają szuwarów, występują raczej tam, gdzie istnieje dobrze rozwinięta roślinność zanurzona i pływająca. Na zimowiskach nieraz spotyka się je na brzegach mórz, szczególnie w miejscach osłoniętych od wiatrów i tam, gdzie odpływ odsłania ogromne połacie mułu. Zimują też w ujściach i dolinach rzek oraz na obszarach trawiastych, np. pastwiskach.

W zależności od położenia geograficznego lęgowisk, różne są pory zniesienia pierwszych jaj. Brytyjskie świstuny przystępują do lęgów w połowie kwietnia, a islandzkie dopiero pod koniec maja. Nieliczne pary spotykane w Polsce rozpoczynają składanie jaj na początku maja. Dobrze ukryte wśród traw gniazdo jest zawsze zasługą wyłącznie samicy – samiec nie przykłada do niego dzioba, jeśli można tak powiedzieć. Samo gniazdo jest płytką konstrukcją z traw i gałązek, umieszczonym nie dalej niż 250 metrów od najbliższego zbiornika wodnego.

Zniesienie: średnio 8-10 jaj (min. 6, maks. 12). Wysiadywanie trwa 24-25 dni. Pisklęta wykluwają się równocześnie i wspólnie opuszczają gniazdo.
Świstuny
Świstuny - Anas penelope © Marcin Stefańczyk
Pod opieką samicy pozostają przez 40-45 dni, po czym zdolne są do lotu i samodzielnego życia. Własne gniazdo zakładają w drugim lub trzecim kalendarzowym roku życia.

Zasięg świstuna obejmuje szeroki pas, który na zachodzie obejmuje Islandię, a na wschodzie wybrzeża Morza Beringa i Morza Ochockiego. W Europie zamieszkuje Szkocję, Skandynawię oraz północną część Rosji. Południe zasięgu wyznaczają: północno zachodnia Mongolia i zachodni Kazachstan. Stanowiska w Polsce, Niemczech i na Łotwie mają raczej charakter punktów położonych poza głównym obszarem występowania tego gatunku. Europejską populację lęgową szacuje się na 260-350 tys. par. Poza Rosją główne tereny lęgowe świstunów to Finlandia (60-80 tys. par), Szwecja (20-30 tys.), Islandia (4 -6 tys.) i Norwegia (3-6 tys.).

Polska populacja świstuna to obecnie około 10 par lęgowych. Nie wyróżnia się skupisk, a jedynie pojedyncze stanowiska.
Świstuny
Świstuny - Anas penelope © Waldemar Krasowski
Miejsca, gdzie stwierdzano lęgi tego gatunku, to doliny Biebrzy i Narwi, stawy w Siemieniu i w Garbowie na Lubelszczyźnie, Jezioro Druzno, Stawy Przygodzickie, stawy w Górkach w Dolinie Nidy.

Najważniejsze europejskie pierzowiska tego gatunku znajdują się w Danii, Holandii, południowej Szwecji i Estonii oraz w Delcie Wołgi. W tym ostatnim miejscu dokonywano obrączkowania ptaków – 20% oznakowanych kaczek stwierdzono później w Europie Zachodniej.

Od września do końca drugiej dekady grudnia trwa wędrówka na zimowiska, gdzie spotykają się ptaki gnieżdżące się w różnych regionach. Europejskie zimowiska gromadzą co roku ok. 1,5 mln ptaków, natomiast nad Morzem Czarnym i Śródziemnych ok. 300 tys. Zachodnia Europa (Wielka Brytania, Niemcy, Holandia, Francja, Półwysep Iberyjskich) to doroczny cel wędrówek świstunów skandynawskich i tych ptaków z Rosji, które gnieżdżą się na zachód od Jeniseju. Liczebność ptaków na Półwyspie Iberyjskim intensywnie wzrasta w latach, gdy na bardziej północnych zimowiskach panuje surowa mroźna zima. Kaczki z centralnej i zachodniej Syberii zimę spędzają nad Morzem Czarnym, Kaspijskim i we wschodniej części Morza Śródziemnego (Grecja, Turcja, a także Włochy i południowa Francja). Osobniki ze wschodniej Syberii bliżej mają na wschodnioazjatyckie zimowiska, które znajdują się m.in. w Indiach, Chinach, Japonii i na Filipinach.
Świstuny
Świstuny - Anas penelope © Henryk Janowski
Świstuny z Islandii zimują przede wszystkim na Wyspach Brytyjskich, choć do 1975 roku odnotowano również 5 przypadków stwierdzeń tych ptaków w Ameryce Północnej.

Ptaki nie lecą jednym szlakiem, lecz przelatują szerokim frontem i można je wówczas spotkać w wielu miejscach, gdzie zazwyczaj trudno o tego typu spotkanie. Przelot wiosenny trwa od połowy lutego do drugiej połowy maja. Poza ptakami z Wielkiej Brytanii, osiadły tryb życia prowadzą również osobniki z zachodniej Norwegii. Poza nimi większość świstunów to wędrowcy, zimujący przede wszystkim w Wielkiej Brytanii i Irlandii. W mniejszych ilościach gromadzą się również w innych krajach basenu Morza Północnego i u wybrzeży Półwyspu Iberyjskiego. Te ptaki mogą powracać z zimowisk już w połowie zimy, natomiast świstuny zimujące nad Morzem Czarnym i Kaspijskim rozpoczynają powroty od połowy marca (trwają one do połowy kwietnia).

Wiosenny przelot rozpoczyna się z początkiem marca i kończy w drugiej dekadzie maja. Może ruszyć już w drugiej połowie lutego (co sprawia, że nieraz trudno jest ocenić, czy mamy do czynienia z osobnikami zimującymi w danym miejscu, czy już z migrantami). Szczyt przelotu w północnej części kraju przypada z reguły na przełom marca i kwietnia. Największe skupiska na wybrzeżu tworzą się na Zatoce Gdańskiej (2100 os. w 1996) i Zalewie Wiślanym (4200 os. w 1995).
Świstuny
Świstuny, cyraneczki i płaskonosy -
Anas penelope, Anas crecca et Anas clypeata
© Paweł Wietecha
Na północnym zachodzie najliczniejsze koncentracje odnotowuje się w rezerwacie Słońsk (do 7 tys. osobników), jeziorze Dąbie pod Szczecinem (do 5 tys.) Z miejsc położonych bardziej w głębi lądu na uwagę zasługują rozlewiska górnego Orzyca pod Grzebskiem (do 3,5 tys.) i Zbiornik Jeziorsko (ponad 2 tys.). Miłośnicy świstunów wiosną nie powinni ominąć Bagien Biebrzańskich, gdzie pod koniec marca 1992 w samym dolnym basenie naliczono ponad 16 tys. ptaków. Poza tym stada osiągające około 1 tys. pojawiają się również w Dolinie Baryczy (choć z reguły liczą kilkaset osobników).

Jesienią najintensywniejszy przelot obserwuje się wzdłuż wybrzeża Bałtyku – na Zatoce Gdańskiej w tym okresie może się gromadzić ponad 8 tys. świstunów. W głębi lądu wędrówka jest bardziej rozciągnięta w czasie, przez co mniej zauważalna. Stada liczące ponad 1500 ptaków pojawiały się m.in. w rezerwacie Słońsk, nad jeziorem Łuknajno i na Stawach Przygodzickich. Kilka razy jesienią pojedyncze świstuny zdarzało mi się spotkać w Łazienkach Królewskich, gdzie najbardziej upodobały sobie stopnie schodów na tyłach Pałacu na Wodzie.

Świstun jest w Polsce gatunkiem chronionym.

Literatura:

  1. Birdlife International. 2004. Birds in Europe: population estimates, trends and conservation status. Cambridge, UK.
  2. Busse P. (red.) 1991. Mały słownik zoologiczny. Ptaki. Wiedza Powszechna, Warszawa.
  3. Jonsson L. 1998. Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego. MUZA SA, Warszawa.
  4. Kruszewicz A.G. 2005. Ptaki Polski. T1. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
  5. Ogilvie M.A. 1975. Ducks of Britain and Europe. T&AD Poyser, Berkhamsted, UK.
  6. Scott D.A., Rose P.M. 1996. Atlas of Anatidae Populations in Africa and Western Eurasia. Wetlands International Publication No. 41, Wetlands International, Wageningen, The Netherlands.
  7. Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP „pro Natura”, Wrocław.
  8. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif