• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Ptaki brodzące
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Ptaki brodzące Email
Autor: Antoni Marczewski   

Czapla siwa
Ardea cinerea

Przy okazji omawiania czapli siwej warto wspomnieć o wspólnych cechach ptaków czaplowatych. W przeciwieństwie np. do bocianów, w locie nigdy nie trzymają szyi wyprostowanej, lecz zgiętą w kształcie litery S. Głowa spoczywa wtedy na plecach i można odnieść wrażenie, że szyja jest krótka i gruba, co nie jest prawdą.
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Paweł Wietecha
Ptaki muszą trzymać ją w ten sposób, gdyż w przeciwnym razie stosunkowo ciężka głowa i dziób ciążyłyby im. Dodatkowym czynnikiem jest specyficzna budowa szyi, ułatwiająca czaplom polowanie poprzez gwałtowne wyprostowanie szyi po okresie długiego skurczu. Taki manewr jest możliwy dzięki działaniu dwóch specjalnych stawów, ścięgna zginającego i mięśnia prostującego cały układ. Zdolność bardzo szybkiego wyrzutu szyi do przodu została przez czaple „okupiona” zmniejszoną ruchliwością w innych płaszczyznach. Oznacza to, że, w przeciwieństwie do innych ptaków, nie mogą one dosięgnąć do gruczołu znajdującego się po grzbietowej stronie kupra. Ponieważ jego wydzielina jest bardzo istotna w zapewnieniu piórom odpowiedniej pielęgnacji, musiał wykształcić się mechanizm alternatywny w postaci tzw. piór pudrowych zlokalizowanych pod piórami okrywowymi na piersi i bokach ciała. Złuszczające się z nich drobne łuseczki tworzą rodzaj pudru. Dodatkowo ptaki posiadają rowki po wewnętrznej stronie pazura środkowego palca, co upodabnia go do grzebyka, którego czaple używają do rozprowadzania pudru po całym ciele. W dawniejszej literaturze można spotkać opisy doświadczeń, w których mokre i pomięte pióra czapli odzyskiwały barwę i połysk po potraktowaniu ich tym ptasim kosmetykiem.

© Saturnina i Artur Homan
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea
© Paweł Wietecha
Czaple siwe
Czaple siwe - Ardea cinerea



























Czapla siwa mierzy od 85 do 100 cm. Rozpiętość jej skrzydeł dochodzi do 195 cm, a waga do 2,3 kg. W okresie godowym dorosłe ptaki charakteryzują się długimi białymi piórami na piersi i barkach. Dziób jest wtedy różowopomarańczowy, natomiast poza tym okresem ma barwę żółtawą. Czoło, boki głowy i szyja są białe - kontrastują z szarą resztą ciała. Od oka do tyłu głowy ciągnie się pasmo piór, które w okresie lęgowym tworzą czarny czub. Drobniejszy wzór tworzą czarne pióra na przodzie piersi.

© Saturnina i Artur Homan
Czaple siwe
Czaple siwe - Ardea cinerea
© Grzegorz Kłosowski
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea



























Ptaki młode można odróżnić od dorosłych na podstawie mniej kontrastowego upierzenia, zwłaszcza na głowie i szyi. Ptak w pierwszym roku życia ma ciemnoszarą potylicę, a czarny wzór na głowie pojawia się rok później, w trzecim roku życia uzyskując postać ostateczną. W locie szary wierzch skrzydeł kontrastuje z czarnymi lotkami. Same skrzydła są łukowato wygięte - patrząc na ptaka od frontu lub od tyłu można zauważyć, że układają się na kształt logo restauracji Mac Donald’s lub na podobieństwo wizerunku ptaka często pojawiającego się na dziecięcych rysunkach. Czaple poruszają się z reguły lotem aktywnym, lecąc na wysokości 50-150 m. Rzadko szybują w kominach powietrznych - przeważnie podczas migracji, kiedy mogą wznosić się nawet 1500 m nad ziemię Zrywając się do lotu z nadwodnych zarośli lub z gałęzi drzew czaple często wydają donośny chrapliwy krzyk.
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Grzegorz Kłosowski
Przy starcie nieraz zostawiają za sobą białą smugę świadczącą o niedawno spożytym posiłku (wiele ptaków przy podrywaniu się do lotu pozbywa się w ten sposób zbędnego balastu).

Czapla siwa nie jest gatunkiem wybrednym jeśli chodzi o upodobania środowiskowe. Można ją spotkać właściwie wszędzie tam, gdzie ma dostęp do płytkiej wody, czyli nad brzegami jezior, stawów, rzek, na różnego rodzaju mokradłach, na wybrzeżu morskim czy nad niewielkimi kanałami. Nie unika przy tym człowieka i nieraz korzysta z tworzonych przez niego zbiorników, co oczywiście nie podoba się np. właścicielom stawów rybnych. Także amatorzy posiadania w ogrodzie oczka wodnego z pływającymi w nim złotymi rybkami krzywo patrzą na czaple, traktujące owoc ich pracy jako zaproszenie na darmową przekąskę. Wśród wielu sposobów walki z wyjadaniem przez ptaki ryb ozdobnych najskuteczniejsze wydaje się ogradzanie brzegów sadzawki rozpiętą żyłką, przez którą ptak nie przejdzie (czaple z reguły lądują kawałek od brzegu, do którego potem dochodzą) lub po prostu umieszczanie wewnątrz oczka ukryć dla ryb, gdzie mogą schronić się przed bystrym wzrokiem drapieżnika. Innym przykładem na to, że czapla siwa nie czuje się specjalnie speszona obecnością ludzi, są notowane kilkakrotnie stwierdzenia przedstawicieli tego gatunku na brzegu przerębla na głównym stawie przed Pałacem na Wodzie w Łazienkach Królewskich w Warszawie. Nieraz zdarza się również spotkać czaple siwe na polu czy łące, gdzie mogą zarówno odpoczywać, jak i poszukiwać pokarmu. W Warszawie do takich miejsc należą okolice strzelnicy golfowej koło Wilanowa.

© Grzegorz Kłosowski
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea
© Grzegorz Kłosowski
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea



























Będąc w temacie parków warto wspomnieć o historii, za której autentyczność nie mogę niestety ręczyć, ale która wydaje się bardzo ciekawa i pokazuje dużą pomysłowość czapli.
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Marcin Karetta
Podobno widziano czaplę, która obserwowała ludzi dokarmiających chlebem ryby w jednym z parków w Europie Zachodniej. Ponieważ ryby podpływały, kiedy wyczuły poruszenie wody w miejscu, gdzie spadł pokarm, czapla próbowała czegoś podobnego, a mianowicie rzucania na powierzchnię wody kawałków roślin. Wykorzystywała zachowanie ryb, które zupełnie się nie spodziewały, że darmowy poczęstunek może się dla nich skończyć tragicznie.

W starożytnym Egipcie pod postacią czapli siwej (choć wcześniej jako pliszkę) ukazywano ptaka Benu, związanego z bogami Ra i Ozyrysem. Według jednego z mitów, Benu przeleciał nad pierwotną Rzeką Chaosu i swoim krzykiem rozdarł panującą ciszę, co dało początek stworzeniu świata. Generalnie wiązano go z symboliką słońca.

Jeśli ktoś sporządzał ranking najbardziej cierpliwych ptaków, czapla siwa zapewne znalazłaby się w jego czołówce. Potrafi ona godzinami stać
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Marcin Karetta
na brzegu i wpatrywać się w powierzchnię wody, aby, kiedy tylko zobaczy smakowity kąsek, w mgnieniu oka wyprostować szyję i uderzyć dziobem niczym harpunem. Zdarza się również, że w poszukiwaniu pokarmu pływa, a nawet nurkuje. Poza rybami żywi się żabami, owadami, pijawkami, ślimakami. Nie gardzi też drobnymi ssakami, takimi jak karczowniki czy norniki północne. W rezerwacie Karsiborska Kępa obserwowano kiedyś czaplę zjadającą piżmaka, a w Internecie swego czasu krążyło zestawienie zdjęć przedstawiających kolejne etapy połykania przez nią skądinąd bardzo sympatycznego królika. Żeruje raczej pojedynczo - grupy tych ptaków spotyka się tylko tam, gdzie zwabia je duża dostępność pożywienia. Czaple mogą przyłączać się na czas żerowania do innych gatunków - krukowatych, drapieżnych lub innych czaplowatych. W okresie lęgowym w poszukiwaniu pokarmu może się przemieszczać nawet 30 km od kolonii.

W Polsce gniazda czapli znajdują się przeważnie w koloniach umieszczonych wysoko na drzewach (do wysokości 40 m), często na wyspach na jeziorach lub stawach.
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Grzegorz Kłosowski
Kolonie położone z daleka od wody nie należą do częstych zjawisk, ale mogą być od niej oddalone nawet o 18 km. Rzadsze są przypadki lęgów w zaroślach wierzbowych lub rozległych trzcinowiskach (np. koło Modlina na Mazowszu czy na Stawach Przemkowskich w województwie dolnośląskim). W Skandynawii czaple siwe lęgną się na skalistych wysepkach, których całe mnóstwo rozsianych jest wzdłuż wybrzeża morskiego, a w Szkocji notowano przypadki gniazd na skalnych półkach klifów. Ptaki te wybierają nie tylko miejsca odludne - lęgi stwierdzano również w niektórych europejskich metropoliach, jak Londyn, Amsterdam czy Wiedeń.

Na początku marca w kolonii pojawiają się pierwsze ptaki - z reguły są to stare samce, które zajmują ubiegłoroczne gniazda. Tam stojąc czekają na przylot samic - kiedy pan czapla zobaczy przelatującą samicę, wydaje z siebie okrzyk stanowiący formę zaproszenia. Jeśli obiekt jego zainteresowania nie związał się jeszcze z innym partnerem, ląduje przy wołającym. Ten musi wykazać, że ma przyjazne zamiary, więc mocno prostuje szyję (czapla może
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Paweł Wietecha
zaatakować tylko przy uprzednio skurczonej szyi). Kolejnym etapem nawiązywania bliższej znajomości jest gest przypominający połykanie ryby - wtedy samica musi zdecydować, czy zostaje, czy przenosi się gdzie indziej. Jeśli zdecyduje się na pierwsze wyjście, samiec chwyta gałązki i wykonuje rytualny gest ścielenia gniazda. Po powtórzeniu gestu przez samicę „małżeństwo” zostaje zawarte. Ponieważ często gniazdo jest w dosyć opłakanym stanie, konieczna jest jego naprawa. Obie płcie dzielą się tym obowiązkiem. Cały czas któryś z osobników musi pilnować posiadanego dobytku, gdyż sąsiedzi chętnie wykorzystaliby chwilę nieuwagi i podkradli materiał do podbudowania własnego gniazda. Kiedy ptak z przyniesionym materiałem pojawia się przy partnerze, musi pokazać kontrastowy rysunek na głowie, który jest jego „wizytówką” - inaczej mógłby zostać potraktowany jak intruz.

Konstrukcja gniazda tworzona jest z chrustu lub świeżych gałązek, natomiast wyściółkę tworzą korzonki, sucha trawa, liście tataraku i innych roślin wodnych. Po zakończeniu budowy samica składa
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Paweł Wietecha
3-5 niebieskawych jaj (poza Europą ich liczba może dochodzić nawet do 10), co odbywa się z reguły w 2-dniowych odstępach (wyjątkowo 4-dniowych). Wysiadywanie trwa około 25-26 dni i stanowi obowiązek obydwu ptaków. Pokryte brązowym puchem pisklęta po wykluciu spędzają w gnieździe jeszcze sporo czasu (około 50 dni). Początkowo otrzymują pokarm bezpośrednio z wola ptaków dorosłych, potem rodzice wypluwają zdobycz do gniazda, skąd młodzież sama musi ją podnieść. Jan Sokołowski, który bardzo dobrze opisał lęgowe zwyczaje tego gatunku (z czego w tym artykule dość obficie czerpię), opisuje pewne ciekawe zdarzenie związane z karmieniem młodych. Otóż siedział kiedyś w ukryciu fotograficznym na terenie czaplińca, jednak dorosłe osobniki nie chciały siadać na gnieździe. Głodne pisklęta zaczęły je nawoływać i wtedy samica przelatująca około 15 metrów nad grupką potomstwa spuściła na nie „deszcz małych, srebrnych rybek”. Profesor Sokołowski nie kryje w swoim opisie zachwytu nad precyzją, z jaką udało się to dorosłej czapli zrobić, gdyż z kilkudziesięciu ryb
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Paweł Wietecha
tylko dwie spadły na ziemię. Pod gniazdami czapli często za to można znaleźć ich wypluwki, czyli zwinięte w kulkę niestrawione resztki pokarmu.

Średnio na jedną parę polskich czapli siwych przypada 2,0 - 3,9 młodego. Poza drapieżnikami i innymi okolicznościami, jedną z przyczyn strat w lęgach są walki między rodzeństwem, w wyniku których często ginie najmłodsze z piskląt.

Po opuszczeniu rodzinnego gniazda młode ptaki przebywają w obrębie kolonii jeszcze przez 2-3 tygodnie, korzystając w tym okresie z dokarmiania przez osobniki dorosłe. W tym wieku panuje wśród czapli największa śmiertelność - z badań europejskich wynika, że waha się od 67% (w Szwecji) do 78% (w Belgii). Mimo to zdarzają się osobniki dożywające całkiem sędziwego wieku - najstarszy zaobrączkowany ptak żył ponad 25 lat. Po opuszczeniu kolonii młode osobniki rozlatują się na różne strony, co też jest wspólną cechą większości czaplowatych - w tym okresie przemieszczają się na odległości do 200 km. Największe skupisko takich ptaków w okresie polęgowym odnotowano latem 1990r nad Zbiornikiem
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Saturnina i Artur Homan
Włocławskim, gdzie zebrało się około 1000 czapli siwych. Ta polęgowa dyspersja trwa do połowy września - wtedy rozpoczyna się właściwa migracja, która trwa z reguły do końca października. W tym czasie duże grupy czapli można spotkać m.in. w Dolinie Noteci, nad Zbiornikiem Jeziorsko w województwie łódzkim, w Dolinie Baryczy czy w Dolinie Górnej Wisły. Czaple obrączkowane w Polsce jako pisklęta stwierdzano potem właściwie we wszystkich krajach Europy Zachodniej i Południowej, a także w północnej i środkowej Afryce. Średnia odległość pokonywana przez nasze ptaki to 800 km. Część ptaków zostaje w Polsce na zimę, szczególnie licznie w zachodniej części. W latach 1985-1990 podczas ostrych zim notowano w całym kraju około 1200 ptaków. Liczba ta wzrastała do 2900 podczas zim łagodnych. Gdyby ktoś podczas zimowych mrozów chciał spotkać czaplę w Warszawie, powinien wybrać się w okolice kolektora ściekowego na Młocinach, gdzie ptaki te regularnie się gromadzą. Inne europejskie czaple siwe lecą do południowej Europy i do Afryki (zimowiska obejmują obszar od Wybrzeża Kości Słoniowej do Sudanu).

Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Marcin Karetta
W Polsce czaple siwe są chronione poza obszarami zamkniętych ośrodków hodowli ryb, gdzie dopuszcza się ich odstrzał. Mogą powodować szkody w gospodarstwach rybackich - trudno jest je jednak winić, ponieważ w takich miejscach zagęszczenia ryb są zdecydowanie wyższe niż w naturalnych zbiornikach, a żadne zwierzę nie zmarnuje okazji, aby skorzystać z obfitego i łatwo dostępnego pokarmu. Dzienne zapotrzebowanie czapli na ryby wynosi 300-500g, z reguły drobnych i nie stanowiących istotnej wartości gospodarczej. Nie znaczy to jednak, że nie mogą atakować również większych, np. karpi. Warto wspomnieć, że czaple wykorzystują z reguły najbardziej dostępną ofiarę, co w niektórych miejscach może być bardzo korzystne - u ptaków z kolonii w Mostach nad Zatoką Pucką 25% pokarmu stanowi babka bycza - obcy gatunek, zawleczony do Bałtyku w wodach balastowych statków z regionu mórz Kaspijskiego, Czarnego i Azowskiego.

Czapla siwa występują w pasie od wschodniej Irlandii, przez Europę, Syberię, na wschodzie dochodząc do Sachalinu i od koła podbiegunowego w Norwegii do Półwyspu Iberyjskiego, Izraela i północnej Afryki na południu. Na naszym kontynencie gnieździ się od 160 do 200 tys. par,
Czapla siwa
Czapla siwa - Ardea cinerea © Marcin Karetta
najliczniej we Francji (do 26,7 tys.), Rosji (do 25 tys.), Niemczech (do 18 tys.) i na Ukrainie (do 20 tys.). Obecnie obserwuje się powszechny wzrost liczebności tego gatunku, szczególnie w Skandynawii. W Polsce mamy od 9 do 10 tys. par, głównie na północy i zachodzie kraju, gdzie znajdują się również największe kolonie. W połowie lat 90. XX w. najwięcej par (990) zamieszkiwało czapliniec w rezerwacie Kurowskie Błota koło Szczecina. Najbardziej znane skupisko czapli siwych znajduje się w Kątach Rybackich - w latach 1995-2000, w zależności od roku, żyło tam od 447 do 886 par. W podobnym okresie około 1600 par zamieszkiwało kolonie we wschodniej części kraju, przy czym największa pojedyncza czaplowa społeczność liczyła 180 par. W połowie lat 90. przeprowadzono inwentaryzację mazowieckich czaplińców, która wykazała istnienie łącznie 666 gniazd (na szczęście nikt nie szukał w tej liczbie udziału nieczystych mocy).



 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif