• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Jaskółki
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaskółki Email
Autor: Antoni Marczewski   

Brzegówka
Riparia riparia

Brzegówka
Brzegówka - Riparia riparia © Piotr Jonczyk
Najmniej liczna (maksymalnie 300 tys. par w całej Polsce) polska jaskółka. Od swoich krewnych, oknówki i dymówki, różni się przede wszystkim wyglądem – w jej ubarwieniu nie znajdziemy żadnego czarnego elementu. Cały wierzch ciała utrzymany jest w beżowej tonacji, spód natomiast jest bardzo jasny z wyraźną ciemną przepaską na piersi. Młode są ciemniejsze od osobników dorosłych. Sylwetką zbliżona jest trochę do oknówki – z daleka jednak widać, że nie ma na kuprze charakterystycznej dla tamtego gatunku rozległej białej plamy. Jest też najmniejszym z występujących w naszym kraju przedstawicieli jaskółkowatych. Glos jeszcze mniej dźwięczny niż oknówki, bez głoski „i” – „trsz”, „czrt”, „czszt” (często w seriach). Lot brzegówki jest szybki i lekki.

Polska nazwa jest bardzo trafnym tłumaczeniem naukowego terminu Riparia riparia. Ripa to po łacinie brzeg, natomiast „riparius” – brzegowy, związany z brzegiem. Rzeczywiście – w przywiązaniu do nadrzecznych piaszczystych skarp brzegówka może konkurować jedynie z zimorodkiem, choć oba gatunki zamieszkują również inne siedliska. W Warszawie
Brzegówka
Brzegówka - Riparia riparia © Cezary Korkosz
bardzo duża kolonia tych jaskółek gniazduje w hałdzie popiołów z elektrociepłowni Żerań. Nie jest to jednak zbyt zdrowe otoczenie – nikt tego co prawda nie badał, ale niewykluczone, że pisklęta z norek wykopanych w takim materiale mogą być wystawione na szkodliwe promieniowanie. Poza tym naturalne skarpy, szczególnie nadrzeczne, mają nad popiołami jeszcze inną przewagę. Co roku podczas wczesnowiosennych wezbrań duże partie zostają podmyte przez wysoką wodę, dzięki czemu w kolejnym sezonie ptaki muszą wykopać sobie nowe miejsca na mieszkanie. Nie są do tego zmuszone w hałdach, gdzie w cieple rozwijają się duże ilości pasożytów, które atakują szczególnie pisklęta. Zanim pisklęta pojawią się na świecie, musi dojść do spotkania pana brzegówki z panią brzegówką. Naukowcy z zespołu węgiersko-niemiecko-austriackiego , badający właściwości nasienia samców, użyli sprytnej metody jego pobierania.

W kolonii znaleźli pięć padłych samic, które następnie zostały spreparowane i zaopatrzone w specjalny zbiorniczek. Samcom nie przeszkadzało, że ich seksualne partnerki są niezbyt aktywne (aczkolwiek utrwalono je w pozycji, jaką przyjmują samice gotowe do przyjęcia obcego materiału genetycznego). Ponieważ poruszyłem ten temat to warto dodać, do jakich wniosków doszli naukowcy zajmujący się tym problemem. Odkryli, że nasienie samców o większych rozmiarach ciała ma mniejszą zdolność do konkurowania z innymi plemnikami niż nasienie samców mniejszych.
Brzegówka
Brzegówka - Riparia riparia © Cezary Korkosz
Prawdopodobna przyczyna tkwi w tym, że duzi panowie są dla pań bardziej atrakcyjni, dlatego nastawili się bardziej na ilość, a nie jakość. Samce, które mają ograniczony „dostęp” do osobników płci przeciwnej byli niejako „zmuszeni” zainwestować dużo, aby jeśli już ich plemniki znajdą się tam, gdzie się znaleźć powinny, miały jak największe szanse na dotarcie do celu.

W koloniach brzegówek nigdy wszystkie norki nie są zajęte – zazwyczaj udział zamieszkanych wynosi 60-70%. Ptaki same wykopują sobie przyszłe mieszkanie – od otworu wlotowego do komory lęgowej prowadzi korytarz o przeciętnej długości 50-80 cm, choć zdarza się, że osiąga imponujące dwa metry. Jednak nawet takie zabezpieczenie nie zawsze skutecznie chroni przed atakami gryzoni, gadów, ptaków czy ssaków drapieżnych. Na terenie wyrobiska odkrywkowej kopalni piasku koło Tomaszowa Mazowieckiego jamki jaskółek wydrążone były w podszczytowych partiach wysokich skarp z piaskowca. Pracownicy kopalni oraz naukowcy stwierdzili, że kolonię wypatrzył lis, który od powierzchni skarpy rozkopywał norki żeby dostać się do przebywających wewnątrz ptaków. To informacja nie wróżąca dobrze ptakom, a jednocześnie kolejny dowód na wyjątkową pomysłowość lisów w szukaniu nowych źródeł pokarmu (wcześniej nikt takiego ich zachowania nie zaobserwował). Mimo problemów ptaki są przywiązane do swoich kolonii – badania węgierskie wykazały, że 90% dorosłych i 60% młodych osobników zaobrączkowanych w jednym sezonie powraca w to samo miejsce w kolejnym.

Drapieżnictwo to jedna z najczęstszych przyczyn śmiertelności u tego gatunku.
Brzegówka
Kolonia Brzegówek © Piotr Jonczyk
Okazuje się jednak, że muszą one uważać nie tylko na zwierzęta, ale również na rośliny. W roku 2003 na stawach Przeciwszewie (woj. małopolskie) znaleziono brzegówkę, która przyczepiła się stroną grzbietową do koszyczka łopianu i żadną siłą nie mogła się uwolnić. Zrobił to za nią Przemysław Kurek, który następnie całą sytuację opublikował w czasopiśmie „Kulon”. Jaskółka miała więcej szczęścia niż pewien rudzik, który dokonał żywota przyczepiony do łopianu na stawach w miejscowości Mordy.

Brzegówki przylatują do Polski mniej więcej wtedy, kiedy oknówki, czyli w połowie kwietnia. Ostatnie osobniki jesienią są widywane jeszcze na początku października. Zimują w Afryce, m.in. w Ugandzie – osobnik tam stwierdzony pod koniec lutego 2008r, w lipcu tego samego roku był widziany w odległej o prawie 6 tys. km gminie Gródek (informacja Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN). W lipcu ubiegłego roku, wśród 24 osobników schwytanych podczas działań obrączkarskich, znalazł się jeden noszący obrączkę z Republiki Południowej Afryki.

Uciekając przed zimą nie uciekają jednak przed kłopotami. Jednym z największych są susze w regionie Sahelu, które powodują wysoką śmiertelność w populacji tego gatunku.

W Polsce brzegówka jest gatunkiem chronionym. Niestety zdarza się, że gniazda tych ptaków są niszczone, zwłaszcza jeśli na lokalizację kolonii wybiorą miejsce, gdzie prowadzone są różnego rodzaju prace z udziałem ciężkiego sprzętu. Głośno było np.
Brzegówka
Brzegówka - Riparia riparia © Michał Jonczyk
o zniszczeniu dużej ilości norek przez zasypanie żwirem podczas prac niwelacyjnych w kopalni odkrywkowej w Tykocinie na Podlasiu. Przy tej okazji zniszczono również gniazda bardzo rzadkiej w Polsce żołny (jednego z naszych najbardziej kolorowych ptaków, bardziej przypominającego gościa z Afryki niż krajowy gatunek lęgowy). Jednak całkowite zaprzestanie działalności w takich miejscach nie jest optymalnym rozwiązaniem, ponieważ wówczas po pewnym czasie skarpa zarośnie roślinnością i straci swą atrakcyjność dla brzegówek. Jak to zwykle bywa, żadne ustawy ani przepisy nie zastąpią zdrowego rozsądku i chwili zastanowienia. Obu zabrakło wielu korzystającym z pewnego kąpieliska urządzonego na terenie dawnej żwirowni koło Gorzowa Wielkopolskiego. W sezonie kąpielowym amatorzy mocnych wrażeń nie mogą sobie odmówić skoku do wody z wysokiej skarpy i nie przejmują się zupełnie faktem, że powodują osuwanie się piasku który niszczy gniazda żyjących tam brzegówek.


Literatura:

  1. Ciach M. 2006. Drapieżnictwo lisa Vulpes vulpes rozkopującego gniazda brzegówki Riparia riparia. Notatki Ornitologiczne 47(2): 138-140.
  2. Cofta T. 2000. Jerzyki i jaskółki. Ptaki 3: 15-25.
  3. Dolata P.T. 2005. Albinotyczna jaskółka dymówka. Ptaki 1: 6-7.
  4. Kuźniak S. 1967. Obserwacje nad biologią lęgową dymówki Hirundo rustica. Acta Ornithologica 10: 177-211.
  5. Kurek P. 2005. Przypadek uwięzienia brzegówki Riparia riparia przez koszyczki łopianu Arctium sp. Kulon 10 (1-2): 68-69.
  6. Lorek G. 1992. Przypadek altruizmu lęgowego u dymówki (Hirundo rustica). Notatki ornitologiczne 33 (3-4): 325-328
  7. Park K.J., Buchanan K.L., Evans M.R. 2001. Sexy streamers? The role of natural sexual selection in the evolution of Hirundine tail streamers. Evolution 55 (2): 445-446.
  8. Radziszewski M. 2005. Gniazdowanie modraszek Parus caeruleus w gnieździe oknówki Delichon urbicum. Kulon 10 (1-2): 110-111.
  9. Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. T. 2. PTPP „proNatura”. Wrocław.
  10. Wyniki obrączkowania dymówek Hirundo rustica w okolicy Przygodzic i Ostrowa Wielkopolskiego - zamiejscowe wiadomości powrotne (autor: Paweł T.Dolata).


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif