• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Błotniaki
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Błotniaki Email
Autor: Antoni Marczewski   
© Paweł Wietecha
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus

Błotniak łąkowy
Circus pygargus

Znalazłem informację, że gatunkowy człon nazwy naukowej tego błotniaka - pygargus - pochodzi od łacińskiego słowa pyga oznaczającego kuper albo zad. U samic i ptaków młodocianych na tej części ciała występuje biała plama, więc nazwa jest bardziej uzasadniona niż w przypadku „chciwego” błotniaka stawowego. Nadal jednak nie wszystko do końca się zgadza, ponieważ u błotniaków zbożowych owa biała ozdoba osiąga większe rozmiary.

Ciekawa historia (także Historia pisana przez duże „H”) towarzyszy angielskiej nazwie - Montagu’s Harrier. Upamiętnia ona George’a Montagu, żyjącego w latach 1751-1815. Montagu był brytyjskim oficerem, walczył m.in. ze zbuntowanymi koloniami amerykańskimi, które z czasem stały się Stanami Zjednoczonymi. Bardziej jednak niż działania militarne interesowała go nauka, a dokładnie ptaki.

W 1802 roku wydał swe najbardziej znane dzieło - „Słownik ornitologiczny”, który na wiele lat stał się niezwykle cennym źródłem wiedzy o ptakach Wielkiej Brytanii. Montagu udowodnił m.in., że wiele powszechnie akceptowanych gatunków wcale nie jest oddzielnymi taksonami,
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
lecz w rzeczywistości ich liczba wynika z uznawania za gatunki np. osobników w szatach spoczynkowych czy przejściowych. Jako pierwszy stwierdził fakt gniazdowania błotniaka łąkowego w południowej Anglii. Był jednym z pierwszych członków naukowego Towarzystwa Linneuszowskiego, w którym działał udzielał się również Karol Darwin. Twórca (a de facto współtwórca, razem z Alfredem Russelem Wallace’m) teorii ewolucji w swej książce „Pochodzenie człowieka i dobór płciowy” (wydanej w 1896, a więc kilkadziesiąt lat po śmierci Montagu, który zmarł na tężec), w czterech miejscach cytuje tego znakomitego przyrodnika (poza ptakami wiele zawdzięcza mu również malakologia, czyli nauka o mięczakach). Bogatą kolekcję wypchanych ptaków, zgromadzoną przez naszego bohatera, zakupiło British Museum.

Wracając jednak do samego błotniaka - z identyfikacją dorosłych samców nie powinno być większych problemów. Z wierzchu jest jednolicie jasnoszary z wyjątkiem czarnych lotek
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
pierwszorzędowych i czarnego pasa tworzonego przez nasady lotek drugorzędowych. Białe pokrywy nadoponowe tworzą niewielką plamę. Spód tułowia pokrywają pionowe rude kreski. Drobne rude kreskowanie widoczne jest równie na pokrywach skrzydłowych. Spodnia strona lotek drugorzędowych ozdobiona jest dwoma czarnymi pasami ciągnącymi się bliżej nasady (u błotniaka zbożowego widać jeden pas utworzony przez końce lotek). U samic należy zwracać uwagę przede wszystkim na liczbę „palców” oraz rysunek na skrzydłach. Lotki pierwszorzędowe są prążkowane na całej długości, a ich końce ciemne. Na drugorzędówkach tworzą się dwie wyraźne pręgi - wzdłuż tylnej krawędzi skrzydła i przez jego środek. Jasny pas pomiędzy nimi jest szeroki i wyraźny. Na podbarkówkach ważną cechą diagnostyczną pozwalającą rozpoznać błotniaka łąkowego jest pręgowany wzór. Osobniki młodociane mają rdzawy spód ciała pozbawiony rysunku, a na głowie kontrastową
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
białą plamę wokół oka (kontrastowy wzór na głowie występuje u młodych błotniaków z trzech gatunków, dlatego warto jest dokładnie przestudiować terenowe przewodniki w celu zapoznania się ze szczegółami).

Błotniak łąkowy, którego wschodnią granicę zasięgu w Eurazji wyznacza Jenisej, nie tworzy kilku podgatunków. Zdarzają się ciemniej ubarwione osobniki, co jest przyczyną zbyt dużej ilości melaniny w piórach. 10 maja 2008 taki melanistyczny osobnik był widziany w Kampinoskim Parku Narodowym koło Zaborowa przez Dorotę i Jarosława Gawrońskich. Ptak charakteryzował się ciemnobrązowym wierzchem skrzydeł, podobnie ubarwionym spodem tułowia i pokrywami podskrzydłowymi. Jaśniejsze "okienko" tworzyły lotki pierwszorzędowe, a na lotkach drugorzędowych widoczne były słabo zaznaczone paski (najbardziej wyraźny przechodził przez środek skrzydła).

© Paweł Wietecha
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus
© Paweł Wietecha
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus



























W całej Europie liczbę błotniaków łąkowych szacuje się na 36-51 tys. par lęgowych (publikacja BirdLife International z roku 2004 jako górną
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
granicę podaje 65 tys.). W Europie, poza Rosją, najliczniejsze populacje występują w Hiszpanii (ok. 5 tys.), Francji (4-5 tys.), Białorusi (do 5 tys.), Ukrainie (maks. 2 tys.), Polsce (1,3-2,5 tys.) i Portugalii (ok. 1 tys.).

Na terenie Polski bardzo ważnymi dla błotniaków łąkowych regionami są Podlasie i Polesie. Właśnie na Podlasiu w roku 2005 został rozpoczęty projekt ochrony błotniaka łąkowego, realizowany przez Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, który później objął swym zasięgiem już cały kraj. Na Polesiu znacząca populacja zasiedla ostoję „Chełmskie Torfowiska Węglanowe”, gdzie wiele par gniazduje w łanach kłoci wiechowatej. Podobnie jak w przypadku błotniaka stawowego, łąkowy także preferuje doliny rzek, choć już niekoniecznie jest mu potrzebna bliskość lustra wody. Gniazda zakłada na torfowiskach, mokradłach, turzycowiskach z domieszką wierzb i brzóz i wilgotne łąki. Z uwagi na takie preferencje siedliskowe liczba błotniaków łąkowych przez wiele
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
lat malała z uwagi na powszechne osuszanie terenów podmokłych. W latach 80 XX w. rozpoczął się proces kolonizowanie przez te drapieżne ptaki pól uprawnych, który nasilił się w kolejnej dekadzie. Obecnie wiele par konstruuje gniazda w obrębie ozimych upraw pszenżyta i pszenicy oraz w rzepaku). Tereny rolnicze okazują się sprzyjać polowaniom - nawet jeśli liczba ofiar nie jest wielka, to w takim środowisku błotniakom wyjątkowo często udaje się sukcesem zakończyć próbę polowania. Mimo tych pozornie sprzyjających warunków obserwowane jest znikanie par lęgowych z części dotychczasowych stanowisk. Przyczyny mogą znajdować się na miejscu lub zimowiskach. Znajdują się na południe od Sahary. Tam na noc ptaki zlatują się m.in. na plantacje bawełny, gdzie również żerują na owadach. Te często zatrute są różnymi insektycydami, w tym silnie toksycznym dieldrinem, co nieraz prowadzi do śmierci skrzydlatych drapieżników. Na polach czyha inne niebezpieczeństwo, a mianowicie maszyny rolnicze pracujące przy sianokosach. Jeśli wczesną wiosną niesprzyjające
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
warunki atmosferyczne (niska temperatura i obfite opady) spowodują opóźnienie w składaniu jaj, wówczas pisklęta mogą nie zdążyć opuścić gniazda przed rozpoczęciem żniw, w wyniku czego giną lub doznają bardzo poważnych obrażeń. Poza czynnikiem ludzkim młode znajdują się również w niebezpieczeństwie ze strony czworonożnych drapieżników. W ramach wspomnianego już projektu ochroniarskiego, 23 gniazda zostały zabezpieczone wysoką na 1 m siatką. Ten prosty zabieg, wykonany w porozumieniu z rolnikami gospodarującymi danym polem, okazał się niezwykle skuteczny. Tylko jeden lęg nie zakończył się sukcesem, ponieważ niewielkiemu ssakowi z rodziny łasicowatych udało się go zniszczyć po wykonaniu podkopu pod siatką.

Poza Podlasiem i Polesiem błotniak łąkowy występuje właściwie na całym niżu Polski, głównie na wschodzie i centrum kraju (populacja zasiedlająca Mazowsze została oceniona na 200-300 par).

Błotniaki łąkowe osiągają dojrzałość płciową w wieku 2-3 lat, ale zdarzają się
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
również próby lęgów podejmowane przez osobniki młodsze, zaledwie jednoroczne. Po zajęciu terytorium obydwa ptaki z pary są mu wierne i co roku powracają w to samo miejsce. Mimo tego, że „znają się” nawzajem, po przylocie samiec zawsze dokonuje ekwilibrystycznych wyczynów podczas lotu tokowego. Przywiązanie do lęgowisk jest najprawdopodobniej znacznie silniejsze niż do partnera, ponieważ poligamia u tego gatunku nie jest niczym niezwykłym. Samica buduje gniazdo w wysokiej roślinności, do którego składa od 2 do 6 jaj. Wysiadywanie trwa maksymalnie 40 dni, po których następuje 4-6 tygodniowy okres przebywania młodych w gnieździe. Pierwsze młodociane osobniki opuszczają rodzinne schronienie w połowie lipca, jednak jeszcze przez dwa tygodnie są zależne od pomocy rodziców.

W pokarmie błotniaka łąkowego znajdziemy głównie ofiary niewielkich rozmiarów, wśród których przeważnie dominują gryzonie. Znaczący jest także udział owadów - w badaniach prowadzonych na terenie Francji stanowiły one 37% wszystkich zdobyczy.
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
Wśród owadów jego najczęstszymi ofiarami są świerszcze i pasikoniki. Na terenach otwartych poluje chętnie na małe ptaki - skowronki, trznadle czy świergotki. Przeważnie są to osobniki młodociane, choć błotniak może również złapać dorosłego w locie. U ptaków zamieszkujących silnie nasłonecznione stepy Kazachstanu, charakteryzujące się dużą obfitością występujących tam jaszczurek, gady te mogą w menu błotniaków stanowić ponad 50%.

Pierwsze ptaki odlatują z Polski w sierpniu, a ostatnie osobniki widywane są do końca października (wyjątkowo jeszcze w połowie listopada). Choć błotniak łąkowy przemieszcza się, podobnie jak inne błotniaki, lotem aktywnym i pokonanie Morza Śródziemnego nie jest dla niego takim problemem jak np. dla orłów czy myszołowów, jednak podczas migracji znacząca liczba tych ptaków stwierdzana jest w rejonie Gibraltaru. W tym roku właśnie monitoring wędrówki błotniaków łąkowych jest głównym celem prac badawczych stacji ornitologicznej w Tarifie, w których regularnie uczestniczą również
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak łąkowy - Circus pygargus © Paweł Wietecha
liczni wolontariusze z Polski.

Z kolei Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”, przy wsparciu partnerów z Holandii i Niemiec, realizuje projekt naukowy wykorzystujący znakowanie poszczególnych osobników nadajnikami satelitarnymi zaopatrzonymi w baterie słoneczne wydłużające czas ich pracy nawet do trzech lat. Dotychczas oznakowane w ten sposób dwie samice - Halinę i Grażynę (wybrane imiona sławią żony rolników, na których polach ptaki przystępowały do rozrodu). Dzięki tym pionierskim działaniom udało się stwierdzić, że trasa wędrówki błotniaków ze wschodniej Polski przebiega przez terytoria Rumunii i Grecji. Tam odbywa się przelot nad Morzem Śródziemnym, a dalej podróż kontynuowana jest na południe, w rejon Nigerii, Nigru i Czadu. Wędrówka „Haliny” na tym dystansie (2800 km) trwała zaledwie 5 dni, co oznacza, że średnio ptak musiał pokonywać 560 km dziennie. Holenderska strona internetowa www.grawenkiekendief.nl pozwala śledzić trasę pokonywaną przez 12 osobników z nadajnikami założonymi w roku 2007.


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif