• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Nury Email
Autor: Antoni Marczewski   

Nur rdzawoszyi
Gavia stellata

Podobnie jak u nura czarnoszyjego, tak i tu rozszyfrowanie pochodzenia polskiej nazwy nie nastręcza trudności. W przypadku nazwy naukowej
Nur rdzawoszyi
Nur rdzawoszyi - Gavia stellata
osobnik młody
© Zbigniew Klawikowski
również nie jest to trudne - łacińskie słowo stella oznacza gwiazdę. Według autorów książki „Loons - Song of the Wild” (w wolnym tłumaczeniu „Nury - pieśń dzikiej przyrody”), nazwę tę zawdzięczamy duńskiemu biskupowi żyjącemu w XVIII w., Erikowi Pontoppidanowi. Jako pierwszy opisał ten gatunek w 1763. W opisie przyrównał kształt rudej plamy na przodzie szyi właśnie do gwiazdy. Z uwagi na wyjątkowe zamiłowanie do szprotów (ang. sprat), w niektórych regionach Wysp Brytyjskich można spotkać się z takimi lokalnymi nazwami jak „spratoon” lub „sprat borer” („szydło do szprotów” - nazwa prawdopodobnie pochodzi od charakterystycznego kształtu dzioba). Oficjalna angielska nazwa - Red-throated Diver” - znaczy dokładnie to samo, co polska. Na należących do Wysp Brytyjskich Szetlandach miejscowi nazywają nura rdzawoszyjego „deszczową gęsią”, ponieważ wierzą, że jego chrapliwy głos brzmiący jak „kark, kark, kakera” stanowi ostrzeżenie przed nadciągającym deszczem.

Nur rdzawoszyi zamieszkuje podobny obszar co nur czarnoszyi. Jest związany przede wszystkim z niewielkimi zbiornikami w arktycznych partiach Eurazji i Ameryki Północnej. W Europie przystępuje do lęgów w Rosji, Skandynawii i na Wyspach Brytyjskich, przez które przechodzi północna granica jego zasięgu. Jego łączna populacja na naszym kontynencie wynosi od 61 do 110 tys. par., głównie w Rosji. Poza nią najwięcej par żyje w Norwegii (do 5 tys. par), Wielkiej Brytanii (do 1500), Szwecji (do 1300) i Finlandii (do 1100). Zimowiska znajdują się głównie na Atlantyku, Morzu Północnym i Bałtyckim (gromadzi się tu co roku około 19 tys. nurów), natomiast tylko niewielka część populacji wędruje zimować na Morzach Czarnym i Kaspijskim.

Nur rdzawoszyi
Nur rdzawoszyi - Gavia stellata
osobnik młody
© Jan Król
Nur rdzaoszyi jest mniejszy od czarnoszyjego - liczy sobie 55-68 cm długości, waży od 1 do 1,9 kg (samce są nieco cięższe od samic, obie płcie ważą więcej latem niż zimą), a rozpiętość skrzydeł wynosi od 100 do 115 cm. Kolory dzioba i oczu zmieniają się w ciągu roku. Dziób, trzymany zawsze lekko do góry (warto zwracać na to uwagę, ponieważ jest to przydatna cecha identyfikacyjna), w okresie godowym jest ciemnoszary, w spoczynkowym białawy. W przypadku oczu jesienią tracą swą czerwoną barwę i stają się brązowe.

Upierzenie nura rdzawoszyjego jest najmniej kontrastową szatą wśród wszystkich ptaków z tej rodziny. Czarno-biały wzór w postaci naprzemiennie ułożonych wąskich pasów występuje jedynie na boku szyi i tyle głowy. Reszta obu tych części ciała, z wyjątkiem rudej plamy na przedzie szyi, jest jasnoszara. Brzuch biały, natomiast wystające ponad wodę części tułowia są ciemnobrązowe. Przy bliższym przyjrzeniu się można dostrzec na piórach drobne białe „perełki” (spotkałem się z teorią, że to właśnie temu wzorowi, przypominającemu usiane gwiazdami niebo, nur zawdzięcza swą naukową nazwę gatunkową). W upierzeniu spoczynkowym dorosłe osobniki mają na głowie i szyi dużo bieli. Otacza ona między innymi oko, co nadaje ptakowi inny „wyraz twarzy” niż nurowi czarnoszyjemu, u którego oko znajduje się na ciemnym tle. Osobniki młodociane można rozpoznać przede wszystkim na podstawie „zabrudzonych” boków szyi, która nie jest równie lśniąco biała co u starszych ptaków. Jako jedyni przedstawiciele rzędu nurów, nury rdzawoszyje przechodzą w ciągu roku dwa pierzenia.

Gatunek preferuje niewielkie zbiorniki wodne w strefie tundry, czasem osiedla się nad wolno płynącymi rzekami. Jeśli wybrane miejsce nie obfituje w pokarm, mogą żerować na akwenach oddalonych
Nur rdzawoszyi
Nur rdzawoszyi - Gavia stellata
osobnik młody
© Zbigniew Klawikowski
nawet o 8 km. Na małych zbiornikach pary wykazują silny terytorializm, jednak na większych jest on słabszy i tolerują obecność innych przedstawicieli swojego gatunku. Ptaki, które uzyskały dojrzałość płciową (co mam miejsce w 2-3. roku życia) przystępują do składania jaj z początkiem maja. W przypadku nurów zamieszkujących tereny położone najbardziej na północ początek lęgów może być przesunięty o kilka tygodni, co jest ściśle uzależnione od stanu zlodzenia jezior. Gniazdo zlokalizowane jest przeważnie nie dalej niż pół metra od otwartego lustra wody, jednak zdarzały się przypadki, gdy ptaki budowały je nawet 10 m dalej. Budową przypominającej kopiec konstrukcji z roślin wodnych zajmuje się obydwoje partnerów. Samica wysiaduje zazwyczaj 2 jaja (rzadziej jedno lub trzy) przez 26-28 dni. Po wykluciu pisklęta przez dobę pozostają w gnieździe, po czym przenoszą się na wodę, gdzie towarzyszą rodzicom. Początkowo karmione są owadami wodnymi, jednak w miarę rozwoju dorosłe osobniki serwują im coraz większe kąski, jakimi najczęściej są ryby. Po 40 dniach rodzinnej sielanki młode są gotowe do rozpoczęcia samodzielnego życia. Jesienna wędrówka rozpoczyna się na przełomie sierpnia i września - w Polsce szczyt przelotu przypada na listopad. W trakcie migracji nury rdzawoszyje są w naszym kraju mniej liczne od czarnoszyich krewniaków. Łatwiej je zaobserwować na wybrzeżu morskim niż na śródlądziu, jednak osoby mieszkające w głębi lądu też mają szansę na spotkanie tego gatunku (niezależnie od regionu, w którym mieszkają). Pojawia się na różnego rodzaju zbiornikach i ciekach wodnych. Ja miałem okazję wielokrotnie obserwować nury rdzawoszyje na Zalewie Zegrzyńskim pod Warszawą, a kilku moich znajomych opowiadało o obserwacjach poczynionych na stołecznym odcinku Wisły. Zimą rzadko spotyka się te ptaki, chociaż na należących do Polski wodach Bałtyku zimuje prawdopodobnie około 6 tys. osobników (jednak
Nur rdzawoszyi
Nur rdzawoszyi - Gavia stellata
osobnik dorosły w szacie godowej
© Sylwester Aftyka
często zbyt daleko od brzegu, by można było je zobaczyć). Nie przebywają na równie głębokich wodach co przedstawiciele drugiego gatunku - preferują obszary do izobaty 20 m.

Poza Wybrzeżem przypadki zimowania stwierdzano m.in. w Wielkopolsce, Małopolsce i na Śląsku.

W czasie wiosennego powrotu na tereny lęgowe przelot nie jest specjalnie nasilony. Rozpoczyna się już w marcu, jednak dotarcie na najdalej na północ wysunięte lęgowiska zajmuje ptakom wiele czasu i przybywają tam dopiero z początkiem czerwca.

Nur rdzawoszyi w poszukiwaniu ryb, stanowiących jego główny pokarm, nurkuje na głębokość do 9 m. Poza rybami nie gardzi żabami, ikrą, owadami i skorupiakami. Jeśli po przybyciu na tereny lęgowe ptaki zastaną skute lodem zbiorniki, mogą przez pewien czas zaspokajać głód roślinami lądowymi. Podczas polowania na ryby rzadziej niż nur pomaga sobie skrzydłami, wykorzystuje głównie nogi.

Niestety nie udało mi się znaleźć w Internecie nagrań zawierających godowy głos nurów rdzawoszyich, jednak i tak nie jest on równie efektywny jak przeciągłe zawodzenie lodowców czy nurów czarnodzyich. Taniec tokowy nurów z rdzawą plamą należy do najbardziej spektakularnych (być może dlatego głos nie jest taki efektowny), a jedna z jego faz nazwana została przez ornitologów „wyścigiem plesjozaurów”. W jej trakcie oba ptaki płyną, jeden za drugim, z silnie wyciągniętą i pochyloną do przodu szyją, co upodabnia je do prehistorycznych morskich gadów.

Podobnie jak nur czarnoszyi, rdzawoszyi jest w Polsce chroniony. Według opublikowanych w 2000 wyników kontroli przeprowadzonych w Wisełce i Międzyzdrojach, nur rdzawoszyi był gatunkiem najczęściej topiącym się w sieciach rybackich, co wskazuje na duże znaczenie tego problemu.


Źródła:

  1. Dregni M. (red.) 1996. Loons. The Song of the Wild. Raincoast Books, Vancouver.
  2. Meissner W., Cofta T. 1998. Ptaki Bałtyku. Gatunki nurkujące. Wydawnictwo Gdańskie, Gdańsk.
  3. Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP "proNatura". Wrocław.
  4. Zieliński P. 2004. Gavia arctica (L.,1758) - nur czarnoszyi. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (cz. I). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 31-34
  5. Zieliński P. 2004. Gavia stellata (Pont., 1763) - nur rdzawoszyi. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (cz. I). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 27-30.
  6. www.lto.most.org.pl
  7. www.komisjafaunistyczna.pl
  8. www.awibaza.pl


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif