• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Fotorewiry arrow Ponidzie. Stawy góreckie.
 

Sonda

Sprzętu jakiej marki używasz najczęściej?


 

Czy fotografujesz ptaki?


 

Ponidzie. Stawy góreckie. Email
Autor: Joanna Szostak   

Joanna Szostak Ponidzie to region położony nad środkową i dolną Nidą, na terenie Niecki Nidziańskiej, w województwie świętokrzyskim. Występują tu wzniesienia z okresu miocenu, zbudowane głównie ze skał gipsowych. W południowej części regionu dominuje krajobraz nizinny.
???
  © Joanna Szostak
Do ważniejszych ośrodków należą: Pińczów, Busko-Zdrój, Jędrzejów i Kazimierza Wielka. Perłą ponidziańskiej krainy jest Wiślica, dawna stolica plemienia Wiślan, szczycąca się wieloma unikalnymi zabytkami z okresu średniowiecza. We wstępie do swojego przewodnika Michał Jurecki pisze: „Ponidzie jest swego rodzaju syntezą przyrody i sztuki. Na tym stosunkowo niewielkim obszarze odnajdziemy zarówno roślinność pontyjskich stepów, jak i wspaniały las bukowy; jest tu perła gotyku – kolegiata wiślicka, a także wspaniały wykwit klasycyzmu – kościół w Krzyżanowicach” .

Urbanizacja i uprzemysłowienie powo- dują głębokie przemiany w środowisku naturalnym. Zanieczyszczone powietrze, zniszczona roślinność i wytrzebione zwierzęta to bardzo częste efekty działalności gospodarczej człowieka. Tym ważniejsze jest podejmowanie działań ochronnych na terenach, gdzie przyroda zachowała wiele ze swego naturalnego stanu posiadania. Taką krainą jest właśnie Pondzie - teren rolniczy, pozbawiony większych zakładów przemysłowych, a jednocześnie charakteryzujący się wieloma walorami przyrodniczymi. Z tego powodu określany jest jako cenny przyrodniczo i kulturowo.


Decydującym czynnikiem stanowiącym o wybitnych walorach krajobrazowych regionu jest budowa geologiczna i rzeźba terenu. Występują tutaj liczne stare utwory geologiczne, odsłaniające się na powierzchni o wyjątkowo urozmaiconej rzeźbie. Gipsy - najciekawsze, powierzchniowe utwory - występują w kilku zróżnicowanych, krystalicznych formach. Złoża gipsu, miejscami odsłonięte, tworzą unikatowy zespół form krasu gipsowego. Najbardziej charakterystyczne skały gipsowe są zbudowane z kryształów wykształconych w formach wielkokrystalicznych. Ustawione pionowo i równolegle, zrośnięte kryształy potocznie nazywane są "szklicą". Wielkość ich dochodzi do 3,5 m i należą do jednych z największych kryształów gipsu na świecie.

Na obszarze powierzchniowego występowania skał gipsowych można spotkać zbiorowiska roślin kserotermicznych o charakterze murawowym. Są one głównymi walorami botanicznymi Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego. Występuje tu 49 gatunków roślin objętych całkowitą ochroną gatunkową i 12 objętych ochroną częściową oraz gatunki zagrożone i rzadkie wpisane na tzw. Polską Czerwoną Listę. W obrębie Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego zarejestrowano 31 pomników przyrody, głównie drzewa, skały i wychodnie. W krajobrazie pól, pastwisk, łąk i stawów pojawiają się również zadrzewienia ochronne. Poza podstawowymi funkcjami ochronnymi i biocenotycznymi łagodzą one wrażenie bezleśnego krajobrazu przez tworzenie zastępczo atrap ścian lasu.

Nadnidziański Park Krajobrazowy posiada również liczne walory zoologiczne. Występują tu rzadko spotykane w innych rejonach kraju gatunki zwierząt. Należą do nich ciepłolubne stawonogi (cykady, ryjkowce, modraszki), mięczaki z rodziny sójkowatych (szczeżuj spłaszczony, sójka gruboskorupkowa), a także liczne gatunki ptaków siedlisk wodnych i podmokłych (krzyżówka, bocian czarny, łabędź niemy, czaple - biała?i siwa).

Urozmaicone ukształtowanie terenu, które jest wynikiem zjawisk krasowych, oraz rzeka Nida posiadająca liczne zakola i starorzecza decydują o szczególnych walorach krajobrazu Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego.
Zimorodek
Zimorodek - Alcedo atthis © Paweł Wietecha
Korpus Nikon D3, obiektyw Nikkor AF-S 600mm f/4G ED VR plus telekonwerter 1.4x, 1/125s, f/5.6, ISO 1600
Początek Nidy dają dwie rzeczki: Biała i Czarna Nida, łączące się w Brzegach, koło Chęcin. Końcowy odcinek rzeki przepływa przez gminę Wiślica i Nowy Korczyn, gdzie Nida wpada do Wisły. Całkowita długość rzeki wynosi 156,2 km. Nida jest rzeką nizinną o niskim spadku, płynącą piaszczystym dnem wśród łąk i pastwisk Ponidzia. Wraz z licznymi stawami (najczęściej hodowlanymi) tworzy ona malowniczy krajobraz Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego.

W celu ochrony rzadkich gatunków roślin i zwierząt oraz odsłonięć geologicznych, na terenie Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego zostały utworzone następujące rezerwaty przyrody: Krzyżanowice, Grabowiec, Góry Wschodnie, Skorocice, Skowronno, Przęślin, Winiary Zagojskie, Pieczyska i Skotniki Górne.

Parki krajobrazowe oraz liczne rezerwaty występujące na Ponidziu świadczą o walorach przyrodniczych tego obszaru. Dlatego Ponidzie zostało zaliczone do terenów cennych przyrodniczo. Ponidzie - teren cenny zarówno pod względem przyrodniczym jak i rolniczym - należy do obszarów chronionych w ramach ekologicznej sieci Natura 2000, która została stworzona w celu zachowania bioróżnorodności krajów należących do Unii Europejskiej, ochrony reprezentatywnych gatunków roślin i zwierząt oraz ich siedlisk. Ochrona europejskiej flory, fauny oraz siedlisk opiera się na następujących aktach prawnych: Dyrektywie 79/409/EWG o ochronie dziko żyjących ptaków, zwanej Dyrektywą Ptasią, która została uchwalona ?2 kwietnia 1979 r., a następnie zmodyfikowana dyrektywami 81/854/EWG, 85/411/EWG, 86/122/ EWG, 91/244/EWG i 94/24/EWG oraz Dyrektywie 92/43/EWG o ochronie siedlisk przyrodniczych oraz dziko żyjącej fauny i flory, zwanej Dyrektywą Siedliskową, uchwalonej 21 maja 1992 r. i zmienionej dyrektywą 97/62EWG.

Dolina Nidy jest obszarem specjalnej ochrony ptaków o kodzie PLB260001. Zajmuje ona powierzchnię 19956,08 ha. Jest położona w powiatach: buskim, jędrzejowskim i pińczowskim. Ostoja rozciąga się w dolinie rzeki o szerokości 2-3 km, w nielicznych miejscach jej szerokość dochodzi do 6 km. Rzeka tworzy liczne meandry i starorzecza, co sprzyja występowaniu wielu gatunków ptactwa wodno-błotnego. Roślinność tych terenów to przede wszystkim łąki kośne, które - im bliżej rzeki - przechodzą w zabagnione turzycowiska oraz zespoły szuwarowe. W bezpośrednim sąsiedztwie wody występują zarośla wierzbowe (nazwa regionalna – wikle) i olsy. Sporadycznie można spotkać zespoły łęgowe. Nida bardzo często na wiosnę i w czasie deszczowych sezonów letnich wylewa, tworząc malownicze rozlewiska [www.natura2000.org.pl].

Wartość przyrodniczą tego obszaru stanowią występujące tu licznie różne gatunki ptactwa, dlatego został on uznany za ostoję ptasią o randze europejskiej E62. Na tych terenach stwierdzono występowanie 30 gatunków ptaków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej. Są to:

Bąk - Botaurus stellaris
Bączek - Ixobrychus minutus
Ślepowron - Nycticorax nycticorax
Bociany czarne
Bociany czarne - Ciconia nigra © Paweł Wietecha
Korpus Nikon D3, obiektyw Nikkor AF-S 600mm f/4G ED VR plus telekonwerter 1.4x, 1/640s, f/5.6, ISO 800
Bocian czarny - Ciconia nigra
Bocian biały - Ciconia ciconia
Podgorzałka - Aythya nyroca
Trzmielojad - Pernis apivorus
Błotniak stawowy - Circus aeruginosus
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus
Błotniak łąkowy - Circus pygargus
Orlik krzykliwy - Aquila pomarina
Kropiatka - Porzana porzana
Zielonka - Porzana parva
Derkacz - Crex crex
Żuraw - Grus grus
Mewa czarnogłowa - Larus
melanocephalus

Rybitwa rzeczna - Sterna hirundo
Rybitwa białoczelna - Sterna albifrons
Rybitwa białowąsa - Chlidonias hybridus
Rybitwa czarna - Chlidonias niger
Zimorodek - Alcedo atthis
Dzięcioł zielonosiwy - Picus canus
Dzięcioł czarny - Dryocopus martius
Dzięcioł białoszyi - Dendrocopos syriacus
Lerka - Lullula arborea
Świergotek polny - Anthus campestris
Podróżniczek - Luscinia svecica
Jarzębatka - Sylvia nisoria
Gąsiorek - Lanius collurio
Ortolan - Emberiza hortulana

Oprócz obszarów specjalnej ochrony (OSO), na tych terenach występują także specjalne obszary ochrony (SOO) pod nazwą Ostoja Nidziańska, kod PLH260003, o powierzchni 26515,64 ha. Obejmują one część Ponidzia, głównie – Dolinę Nidy i fragmenty płaskowyżów w jej sąsiedztwie. Pod względem przyrodniczym jest to teren podobny do opisanego wcześniej obszaru OSO. Jego głównym celem jest ochrona naturalnych siedlisk gatunków roślin i zwierząt [www.natura2000.org.pl].

Na terenach Ponidzia zaliczonych do sieci Natura 2000 występują także inne formy ochrony przyrody. Obydwa obszary OSO i SOO leżą w granicach Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego. W obrębie Doliny Nidy znajduje się Rezerwat Przyrody Góry Wschodnie. Natomiast Ostoja Nidziańska pokrywa się obszarowo z rezerwatami: Góry Wschodnie, Grabowiec, Krzyżanowice, Skorocice, Winiary Zagojskie. Jej niewielka część leży na terenie Miechowsko-Działoszyckiego i Solecko-Pacanowskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Górki to miejscowość położona na wschód od Wiślicy, znajduje się w odległości ok. 18 km od Buska i 60 km od Kielc. Górki w całości są położone na terenie Nadnidziańskiego Parku Krajobrazowego. Główną atrakcją tej miejscowości są liczne stawy (34 stawy), wśród których największe to: „Hetman”, „Jastrzębiec”, „Gliniak”, „Kanclerz” i „Starosta”.
Stawy góreckie
Stawy góreckie © Joanna Szostak
Stawy są siedliskiem wielu gatunków ptaków wodno-błotnych. Dlatego na terenie Górek został utworzony rezerwat ptactwa wodno-błotnego. Na tym obszarze występuje 30 gatunków ptaków z Załącznika I Dyrektywy Ptasiej, w tym 10 gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt. W okresie lęgowym obszar zasiedla co najmniej 1% populacji krajowej następujących gatunków ptaków: cyranka, cyraneczka, krakwa, bączek, bąk, ślepowron, błotniak łąkowy, błotniak stawowy, bocian czarny, czapla biała, dzięcioł białoszyi, mewa czarnogłowa, perkoz dwuczuby, perkoz rdzawoszyi, perkozek, zausznik, gęgawa, głowienka, płaskonos, podgorzałka, czernica, hełmiatka, kropiatka, zielonka, krwawodziób, rycyk, dudek, remiz.

Ptaki przylatują do Górek już wczesną wiosną (przełom marca i kwietnia), natomiast odlot niektórych ptaków, na przykład świstuna (Anas penelope), opóźnia się czasami do połowy grudnia. Nieliczne gatunki, jak na przykład krzyżówka czy też łabędź niemy, zimują w Górkach. Na stawach zarejestrowano 233 gatunki ptaków, z tego 138 gatunków ptaków lęgowych, a 95 - nielęgowych. Miejsce to jest przede wszystkim ostoją ptaków wodno- -błotnych.

Stawy są ważnym lęgowiskiem między innymi dla perkoza dwuczubego, perkoza rdzawoszyjego, czapli siwej, łabędzia niemego, cyraneczki, krzyżówki, płaskonosa, łyski, czajki, bociana białego, bociana czarnego i wielu innych ptaków wodno-błotnych. Nie sposób opisać wszystkie gatunki ptaków występujące w Górkach, jednak warto przedstawić różnice w budowie, ubarwieniu, czy zachowaniu niektórych z nich. Na przykład, ciekawe jest to, że czapla siwa jest wielkości bociana czarnego. Upierzenie jej jest popielate na grzbiecie, białawe na brzuchu. Na głowie ma czarny pas od ucha do czuba, ozdobne pióra stanowią jego przedłużenie. W locie czaplę siwą rozpoznaje się po wygiętej szyi i długich nogach, które sięgają poza ogon. Ptak ten wydaje charakterystyczne dźwięki „kreiik”, natomiast młode piszczą w gnieździe powtarzając „ke ke ke”. Bocian czarny z kolei, w odróżnieniu od niej, lata ?z wyprostowaną, wyciągniętą szyją, nogi sięgają poza ogon. Cały jest barwy czarnej, tylko brzuch ma biały i podobnie jak bocian biały ma czerwone nogi i dziób. Odgłosy, które wydaje to głuche „he li” oraz wysokie pogwizdywanie.

Stawy w Górkach to także siedlisko trzech gatunków błotniaków: błotniaka stawowego, łąkowego i zbożowego. Najliczniejszą populacją występującą na terenie Polski jest populacja błotniaka stawowego. Jest to ptak drapieżny, średniej wielkości, o rozpiętości skrzydeł od 115 do 140 cm. W ubarwieniu dominuje kolor brązowy, ale wyjątkowo zdarza się również szary, co może utrudnić rozróżnienie błotniaka stawowego od pozostałych. Błotniak stawowy związany jest z roślinnością szuwarową, gniazda buduje w zaroślach trzcin i pałki wodnej. Jego pokarm stanowią drobne kręgowce.

Błotniak łąkowy, w odróżnieniu od stawowego, jest koloru szarego z wyjątkiem czarnych lotek na końcach skrzydeł. Cechą charakterystyczną ubarwienia jest pręgowany wzór na wewnętrznej części skrzydeł.
Rybitwa białoczelna
Rybitwa białoczelna - Sterna albifrons © Paweł Wietecha
Korpus Canon EOS 1D Mark III, obiektyw Canon EF 600mm f/4L IS USM, 1/800s, f/4, ISO 100
Gniazda zakłada na mokradłach lub wilgotnych łąkach, które otaczają stawy w Górkach. Żywi się przede wszystkim owadami (świerszcze i pasikoniki), a także małymi gryzoniami. Występowanie siedlisk błotniaka łąkowego umożliwia staranie się o dopłaty z pakietu IV lub V unijnych programów rolnośrodowiskowych (wariant 1). Błotniak zbożowy podobny jest do łąkowego, jednak jest od niego mniej smukły. Skrzydła zakończone są trzema (u stawowego czterema) czarnymi „palcami”. Ptak ten obserwowany jest na Ponidziu w okresie wiosennych i jesiennych przelotów.

Na stawach w Górkach występują również liczne gatunki kaczek. Wyróżniamy kaczki pływające i nurkujące. Te pierwsze potrafią również nurkować, jednak zanurzają się na niewielkie głębokości. Kaczki nurkujące posiadają wiele przystosowań w swojej budowie ciała do nurkowania na znaczne głębokości. Najważniejsze to: cofnięte tylne kończyny, duża powierzchnia stóp i tylny palec zaopatrzony w skórny płatek. Gniazda tych ptaków zbudowane są z dużej ilości siana i liści, wysłane puchem. Zwykle są dobrze ukryte na ziemi wśród trzcin i roślinności nadbrzeżnej. Pożywieniem kaczek są: owady, ślimaki, małże, drobne ryby i nasiona roślin. Na stawach góreckich możemy spotkać następujące gatunki kaczek: głowienka , czernica, ogorzałka, hełmiatka, gągoł i nurogęś.

Na koniec warto wspomnieć o bazie turystycznej. Na terenie Ponidzia powstało w ostatnim czasie wiele gospodarstw agroturystycznych oferujących miejsca noclegowe o różnym standardzie oraz możliwość wyżywienia. W pobliżu Górek polecić można np. gospodarstwo agroturystyczne w Wiślicy, ul Podgrodzie 2. Osoby, które zawitają do Górek jedynie na kilka godzin mają możliwość zjedzenia posiłku w restauracji „Ponidzie” w Wiślicy oraz Zajeździe Kasztelańskim wGorysławicach (0,5 km od Wiślicy).

Miejscowość Górki jest oddalona o 2,5 km od Wiślicy – w kierunku wschodnim, na Korczyn. Dojazd do Wiślicy: od strony Krakowa: autobus PKS (odległość ok. 70 km), od Kielc: autobus PKS (odległość ok. 70 km).



Joanna Szostak

Joanna Szostak
fot. z archiwum autorki.
Nazywam się Joanna Szostak, mam 23 lata. Pochodzę z Wiślicy – niewielkiej, choć znanej w historii, miejscowości na Ponidziu (województwo świętokrzyskie), które jest terenem cennym przyrodniczo. W 2004 roku Ponidzie zostało włączone do Europejskiej Sieci Natura 2000. Dolina Nidy jest obszarem specjalnej ochrony ptaków o kodzie PLB260001. Zajmuje ona powierzchnię 19956,08 ha. Wartość przyrodniczą tego obszaru stanowią m. in. występujące tu licznie gatunki ptactwa, dlatego został on uznany za ostoję ptasią o randze europejskiej E62. Na tych terenach stwierdzono występowanie 30 gatunków ptaków z załącznika I Dyrektywy Ptasiej.

Otaczająca mnie od najmłodszych lat Ponidziańska przyroda i pragnienie jej ochrony skłoniło mnie do podjęcia studiów przyrodniczych. Obecnie studiuję na Uniwersytecie Rolniczym w Krakowie Ochronę Środowiska. W styczniu 2010 roku obroniłam pracę inżynierską, której temat brzmiał następująco: Projekt ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej uwzględniającej sposoby gospodarowania na obszarach cennych przyrodniczo. Znacząca część mojej pracy dotyczy ptactwa wodno – błotnego licznie występującego na stawach i ich obrzeżach w miejscowości Górki, oddalonej o 2 km od Wiślicy.

Wszystkich, którzy interesują się przyrodą, a przede wszystkim rzadkimi gatunkami ptaków, zapraszam serdecznie na Ponidzie!

 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?