• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Brodźce Email
Autor: Antoni Marczewski   

Samotnik
Tringa ochropus

zobacz powiększenie
Samotnik - Tringa ochropus © Bogusław Kotlarz
Samotnik jest gatunkiem, którego nazwa nie sprawia właściwie żadnych problemów. Nigdzie nie znalazłem informacji o zagęszczeniu gniazd na zamieszkiwanych przez niego obszarach więc można z czystym sumieniem powiedzieć, że na pewno nie jest to ptak kolonijny. W czasie wędrówek również nie tworzy większych skupisk, czym różni się np. od łęczaka. Dawniej nazywano samotnika brodźcem samotnym lub stalugwą. Przyznam, że nie mam pojęcia, skąd wzięła się owa stalugwa – jeśli ktoś z Państwa ma jakiś pomysł, Ten adres e-mail jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć w tej sprawie. Na obozach obrączkarskich można się czasem spotkać z nazwą „ochropusik”, co jest po prostu zdrobnieniem gatunkowego członu nazwy naukowej (ochropus).

Samotnik jest generalnie nieco większy od łęczaka (długość ciała: 21-24 cm, rozpiętość skrzydeł: 39-44 cm), jednak w terenie ta różnica jest niedostrzegalna. Podczas identyfikacji zawsze można zauważyć, że głowa jest
zobacz powiększenie
Samotnik - Tringa ochropus © Piotr Kierzkowski
jednolicie ciemna, a jedynymi wyróżniającymi się elementami są jasna brew kończąca się na wysokości oka oraz wyraźna biała obrączka oczna. Sylwetka samotnika, za sprawą krótszej niż u łęczaka szyi, wydaje się bardziej masywna. Kreskowanie poniżej głowy bardzo intensywne – kończy się na linii skrzydła, przez co granica między ciemną piersią a białym brzuchem jest bardzo wyraźnie zaznaczona. Wierzch tułowia oraz skrzydła są głęboko ciemnobrązowe, niemal czarniawe – u dorosłych w szacie godowej ciemne pióra zdobi wiele drobnych białych plamek. U osobników w upierzeniu spoczynkowym i u młodych plamki są kremowe, znacznie słabiej widoczne. Młodociane samotniki są generalnie bardzo podobne do dorosłych w szacie spoczynkowej.

W locie najważniejszymi cechami pozwalającymi rozpoznać samotnika są:
zobacz powiększenie
Samotnik - Tringa ochropus © Bogusław Kotlarz
bardzo ciemny, niemal czarny, spód skrzydła oraz trzy szerokie ciemne pręgi na ogonie (pręga najbliżej nasady nie jest kompletna). Spłoszony ptak odzywa się trzysylabowym „tluitt-wit-wit”, które nie jest powtarzane tyle razy jak u łęczaka, lecz znacznie rzadziej. Głosu tego można posłuchać tu. Warto zapoznać się z tym głosem, bowiem w okresie wędrówki ptaki mogą odzywać się nim również podczas nocnego przelotu – można wtedy stwierdzić ich obecność bez obserwacji wizualnej.

Areał samotnika obejmuje całą Skandynawię, natomiast w bardziej kontynentalnej części Europy rozciąga się na wschód od linii Odry. Izolowane stanowiska wykryto w Niemczech, Czechach, a także Grecji. Łącznie europejską populację tego gatunku szacuje się na 220 - 1 210 000 par, z czego zdecydowana większość zamieszkuje Rosję. Duże krajowe populacje występują również w państwach skandynawskich oraz na Łotwie i w Estonii (15-20 tys. par w każdym z tych państw).

© Piotr Kierzkowski
Samotnik
Samotnik - Tringa ochropus
© Piotr Kierzkowski
Samotnik
Samotnik - Tringa ochropus




























Gatunek nie jest równie dalekodystansowym migrantem co łęczak – część ptaków nie dolatuje nawet do Afryki, spędzając zimę w zachodniej i południowej Europie. Każdego roku również w Polsce zdarzają się przypadki zimujących samotników (np. przez
zobacz powiększenie
Samotnik - Tringa ochropus © Piotr Kierzkowski
kilka ostatnich sezonów na Stawach Raszyńskich pod Warszawą), najczęściej w Wielkopolsce, Małopolsce i na Śląsku.

Chociaż dawna nazwa „brodziec leśny” była przydzielona łęczakowi, samotnik zdecydowanie bardziej na nią zasługuje. Jest brodźcem na tyle ściśle związanym z lasami, że niemal nie gnieździ się na silnie odlesionych terenach w zachodniej i centralnej części Polski.

Zamieszkuje głównie podmokłe i okresowo zalewane olsy oraz łęgi, a także zabagnione brzegi zbiorników wodnych. Żywi się lądowymi i wodnymi bezkręgowcami oraz małymi rybkami. Pokarm zbiera z powierzchni gruntu lub podczas brodzenia w płytkiej wodzie. Samotniki nie budują własnych gniazd, lecz na mieszkanie wykorzystują konstrukcje opuszczone przez poprzednich właścicieli, głównie drozdy i ptaki krukowate (choć zdarzają się również lęgi np. w gniazdach zbudowanych przez wiewiórki). W 2006 roku lęg samotnika znaleziono na Bielawskich Błotach - do niedawna jedynym pewnym stanowisku lęgowym łęczaka. W przeciwieństwie do swojego rzadkiego kuzyna,
zobacz powiększenie
Samotnik - Tringa ochropus © Piotr Kierzkowski
który gniazdo idealnie ukrywa, samotnik zadowolił się odkrytą konstrukcją, widoczną z kilku metrów. W okresie wysiadywania samotniki nerwowo reagują na pojawienie się przy gnieździe intruza – latają dookoła i często pokrzykują głosem zaniepokojenia.

Podobnie jak łęczak, samotnik składa najczęściej cztery jaja, a wysiadywanie trwa nieco ponad 20 dni. Po wykluciu pisklęta spędzają w gnieździe dwa dni, po czym z niego wyskakują i prowadzą już naziemny tryb życia. Opieka rodzicielska trwa ok. 4 tygodni – i znowu, podobnie jak u rzadszego kuzyna, samica najczęściej opuszcza rodzinę jako pierwsza.

W okresie przelotów samotniki spotykane są w podobnym środowisku co łęczaki, choć mniej chętniej przebywają na otwartej przestrzeni i wolą bardziej osłonięte miejsca. Ciekawostką związaną z okresem migracji jest również fakt, że w tym czasie ptaki ważące zwykle od 60 do 90 g mogą przytyć nawet do 150 g. Zanim dotrą do celu, zatrzymują się na odpoczynek i uzupełnienie zapasów energetycznych w pustynnych saharyjskich oazach.
zobacz powiększenie
Samotnik - Tringa ochropus © Piotr Kierzkowski
Ptaki opuszczają zimowiska pod koniec lutego, a do Polski docierają przeważnie w kwietniu. Pod koniec tego miesiąca, a także w maju, przystępują do lęgów. Po powrocie na lęgowiska samce wykonują ranne i wieczorne loty tokowe, podczas których przelatują nad zajętym przez siebie terytorium z głośnym „tlutiti tlutiti”. Jesienna migracja rozpoczyna się nieraz już pod koniec czerwca i może trwać do listopada. W tym czasie ptaki nie tworzą dużych koncentracji – najliczniejsze stada przelotnych samotników liczyły w Polsce do 54 osobników. Generalnie rzadkością są grupy liczące więcej niż 20 osobników.

Dotychczasowe oceny liczebności samotnika w poszczególnych regionach Polski są oparte głównie na szacunkach. Dodatkowo sprawę komplikuje fakt, że liczba par przystępujących do lęgów zmienia się z sezonu na sezon wraz z wahaniami poziomu wód gruntowych. Ważnymi ostojami są dla tego gatunku duże kompleksy leśne wschodniej i północno-wschodniej Polski: Puszcza Białowieska, Augustowska, Knyszyńska i Borecka. W latach 90. borecką populację oceniano na
zobacz powiększenie
Samotnik - Tringa ochropus © Michał Jonczyk
150-180 par, zaś knyszyńska i augustowska liczyły po 60-80 par. Na Pomorzu samotniki zasiedlają głównie doliny rzek (m.in. Słupi i Parsęty), za to zdecydowanie trudniej napotkać je w pasie jezior przymorskich. W Wielkopolsce, gdzie cała populacja to prawdopodobnie około 150 par, głównymi skupiskami samotników są lasy pilskie oraz wschodnia część Borów Noteckich. Na terenie Śląska natomiast samotniki występują m.in. w Dolinie Baryczy i Borach Dolnośląskich. W latach 90. na terenie Lasów Lublinieckich na Opolszczyźnie wykazano obecność 45-55 par tych brodźców.

Mieszkańcy centralnej Polski mogą w poszukiwaniu samotników odwiedzić np. dolinę Pilicy czy Spalski Park Krajobrazowy. Około 15 par gniazdowało w latach 90. w Roztoczańskim Parku Narodowym i Lasach Parczewskich na Lubelszczyźnie. Na 200-300 par szacowana jest populacja zamieszkująca Małopolskę, gdzie skupia się w Kotlinach Oświęcimskiej i Sandomierskiej. Samotniki unikają gór – wyjątkiem była zaniepokojona para odnotowana na początku lat 80. XX w. w Tatrach na wysokości 1120 m.n.p.m


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif