• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Wydarzenia arrow Wydawnictwa arrow Ilustrowana Encyklopedia Ptaków Polski: Sowy
 

Sonda

Sprzętu jakiej marki używasz najczęściej?


 

Czy fotografujesz ptaki?


 

Jak archiwizujesz zdjęcia?


 

Ilustrowana Encyklopedia Ptaków Polski: Sowy Email
Autor: Michał Radziszewski, Mateusz Matysiak   
„Ilustrowana Encyklopedia Ptaków Polski”
zobacz wersję oryginalną w formacie PDFwersja oryginalna w formacie PDF


Puchacz (Bubo bubo)
Puchacz to największa sowa występująca w Polsce. Gatunek ten jest skrajnie nieliczny i żyje tylko na niektórych obszarach kraju. Wielkość jego populacji lęgowej ocenia się na 250–270 par.

Wygląd zewnętrzny
© Rafał Łapiński
zobacz powiększenie
Rzadkie i bardzo skryte puchacze zamieszkują rozległe i niedostępne lasy, często podmokłe olszyny, i gniazdują na leśnych wysepkach.
Puchacz charakteryzuje się bardzo dużymi rozmiarami ciała, przy czym samica jest znacznie większa od samca. Obie płcie są jednak ubarwione jednakowo. Charakterystyczną cechą tego gatunku są sterczące na głowie pęczki piór o długości dochodzącej do 10 cm, które przypominają uszy. Ptaki unoszą je podczas nawoływania oraz gdy są zaniepokojone. Uwagę zwracają również ich duże, pomarańczowożółte oczy. Upierzenie puchacza jest z wierzchu ciemnobrunatne, z czarniawymi plamkami i prążkami. Spód ciała ma barwę brązowożółtą, z ciemnymi kreskami, które są najgrubsze na piersi. Sylwetka tych ptaków w locie charakteryzuje się dużą, zaostrzoną głową, długimi, szerokimi skrzydłami oraz krótkim ogonem. Uderzenia skrzydeł są stosunkowo płytkie i szybkie.

Tryb życia
Puchacz to ptak osiadły, który przez cały rok przebywa w swoim rewirze lub w jego pobliżu. Jest on gatunkiem monogamicznym, który łączy się w pary na całe życie. Podobnie jak większość sów puchacz prowadzi nocny tryb życia, choć czasami bywa aktywny także w ciągu dnia. Ofiarami puchacza padają liczne gatunki zwierząt, głównie ssaki i ptaki (począwszy od norników i ptaków wróblowych, a na lisach i czaplach siwych skończywszy). Mimo że w jadłospisie tych ptaków pojawiają się także ryby, płazy oraz bezkręgowce, największy udział mają w nim jednak kaczki i gryzonie. Nierzadko zdarza się, że puchacz plądruje gniazda innych sów i ptaków szponiastych, takich jak puszczyk czy myszołów, zjadając zarówno pisklęta, jak i wysiadujące osobniki dorosłe. Wyjątkowo u tego gatunku notuje się również przypadki kanibalizmu. Na niektórych obszarach ptak ten żeruje także na wysypiskach śmieci oraz w pobliżu siedzib ludzkich.

Rozród
Obserwacje w terenie
Puchacz występuje niemal we wszystkich regionach Polski, z wyjątkiem centralnej części kraju. Ptak ten żyje na terenach odludnych oraz trudno dostępnych. Zasiedla lasy górskie graniczące z terenami otwartymi oraz lasy nizinne, zlokalizowane w pobliżu zbiorników wodnych, torfowisk i dolin rzecznych. Jest to ptak płochliwy i trudny do zaobserwowania. Łatwo jednak można usłyszeć jego donośny, huczący głos, wydawany o zmierzchu i w nocy, którym odzywa się przez cały rok, najintensywniej pod koniec zimy i wczesną wiosną. Dźwięk ten jest słyszalny nawet z odległości 3 km.
Długość ciała (wraz z dziobem i ogonem): 60–78 cm
Długość ogona: 23–29 cm
Rozpiętość skrzydeł: 155–180 cm
Waga: 1,6–2,8 kg samce; 2,3–4,2 kg samice
Liczba jaj: 2–4

Puchacze gniazdują po raz pierwszy w wieku 2 lub 3 lat. Wyprowadzają jeden lęg w roku i przystępują do składania jaj zwykle pod koniec lutego lub w marcu. Gniazdo zakładane jest na ziemi, na półce skalnej, pniu drzewa, pod wykrotem, w starym gnieździe ptaków szponiastych lub w innym podobnym miejscu. W obrębie terytorium znajduje się zazwyczaj kilka dogodnych miejsc gniazdowych, z których ptaki mogą korzystać na przemian w kolejnych latach. Samica znosi jaja w odstępach 2–4 dni i wysiaduje je samodzielnie przez 34–36 dni. Pisklęta przychodzą na świat ślepe i nieporadne i przez pewien czas pozostają pod stałą opieką matki. Początkowo pożywienie przynosi do gniazda jedynie samiec, a samica podaje je potomstwu. Gdy młode podrosną, także i ona zaczyna polować. Pisklęta opuszczają gniazdo, zanim jeszcze staną się lotne, lecz zwykle trzymają się w niewielkiej odległości od niego. Zdolność do lotu uzyskują po upływie 2 miesięcy od wyklucia lub jeszcze później. Nim jednak staną się w pełni samodzielne, muszą minąć kolejne 3 lub 4 miesiące.

Zagrożenia i ochrona
zobacz powiększenie
Charakterystyczne pęczki piór na głowie puchacza mogą przypominać uszy. © Cezary Korkosz
Puchacz jest w Polsce objęty ochroną ścisłą. Gatunek ten wymaga również ochrony czynnej, a miejsca jego rozrodu podlegają ochronie strefowej – w promieniu 500 m od gniazda w okresie od 1 stycznia do 31 lipca, a przez pozostałą część roku w promieniu 200 m. Istotnym zagrożeniem dla puchaczy jest narastająca presja ze strony ludzi, zarówno kłusowników, jak i turystów. W okresie lęgowym ptaki te są bardzo płochliwe i łatwo porzucają gniazdo lub lęg. Ponadto negatywny wpływ na populację tego gatunku mają zmiany w siedliskach, które skutkują ograniczeniem powierzchni żerowisk i liczby dostępnego pożywienia.




Rekordzista wśród sów
Puchacz jest nie tylko największą spośród wszystkich sów występujących w Polsce, lecz także na świecie. Niewiele mniejsze rozmiary osiągają puszczyk mszarny oraz sowa śnieżna, które sporadycznie zalatują na teren Polski. Pierwszy z tych gatunków zamieszkuje strefę tajgi, a drugi gniazduje w arktycznej tundrze. O ile samice obu z nich mogą przewyższać długością ciała samca puchacza, o tyle partnerki tego ostatniego nie mają sobie równych. Puchacz charakteryzuje się również znacznie większym ciężarem ciała i poluje na większe ofiary. Na obszarze jego występowania (Eurazja i północna Afryka) można wyróżnić wiele podgatunków mniejszych od tych, które zamieszkują Polskę.


Puszczyk (Strix aluco)
© Mateusz Matysiak
zobacz powiększenie
W ciągu dnia można czasem spotkać puszczyki wypoczywające na brzegu płytkich dziupli.
Puszczyk jest najpospolitszą sową występującą w Polsce. Gatunek ten gniazduje średnio licznie na terenie całego kraju.

Wygląd zewnętrzny
Puszczyk to średniej wielkości sowa z dużą, okrągłą głową oraz szerokimi i zaokrąglonymi skrzydłami. Tonacja ubarwienia tego gatunku jest zmienna, od szarej do rdzawej, spód ciała jaśniejszy niż wierzch, a całe upierzenie gęsto kreskowane i prążkowane. Jedynie szlara pozbawiona jest wzorzystego rysunku. Pomiędzy czarnymi oczami i żółtawym dziobem występują jasne pióra tworzące półksiężyce, a przez czoło i ciemię biegną dwa białawe paski. Lotki i sterówki są gęsto prążkowane.

Tryb życia
Puszczyk jest gatunkiem osiadłym, aktywnym w nocy. Samce i samice kojarzą się jesienią i łączą się w pary na całe życie. Przez cały rok przebywają w obrębie swojego rewiru i bronią go przed intruzami. Pożywienie puszczyka stanowią drobne gryzonie, ptaki, a także owady i dżdżownice. Puszczyk wypatruje zdobyczy, siedząc na gałęzi albo w locie.

Obserwacje w terenie
Puszczyk żyje w lasach liściastych i mieszanych, śródpolnych zadrzewieniach, a nawet w parkach zlokalizowanych na terenie największych aglomeracji miejskich. Mimo że gatunek ten prowadzi skryty tryb życia, często odzywa się w nocy i dzięki temu można łatwo stwierdzić jego obecność. W ciągu dnia puszczyki ukrywają się zwykle w dziupli lub w koronie drzewa, blisko pnia. Ptaki te widywane są zwykle pojedynczo albo parami.
Długość ciała (wraz z dziobem i ogonem): 37–46 cm
Długość ogona: 15–17 cm
Rozpiętość skrzydeł: 90–105 cm
Waga: 340–650 g
Liczba jaj: 2–4 (wyjątkowo do 6)






Rozród
Puszczyki wyprowadzają jeden–dwa lęgi w roku. Gniazdują w dziuplach, na strychach budynków oraz w starych gniazdach ptaków krukowatych i szponiastych. Składanie jaj odbywa się od lutego do kwietnia, a w przypadku drugiego lęgu – w czerwcu. Inkubacja rozpoczyna się od momentu zniesienia pierwszego jaja i trwa przez 28–30 dni. Przez pierwsze 2 tygodnie życia pisklęta są stale ogrzewane przez samicę, która karmi je pożywieniem przynoszonym przez samca. W wieku 25–30 dni młode opuszczają gniazdo i ukrywają się w jego otoczeniu. Zdolność do lotu uzyskują po upływie kolejnego tygodnia. Puszczyki stają się samodzielne po 3 miesiącach od przyjścia na świat, a do lęgów przystępują po raz pierwszy w wieku 1–2 lat.

Zagrożenia i ochrona
Puszczyk podlega w kraju ochronie ścisłej.

Puszczyk uralski (Strix uralensis)
Puszczyk uralski ustępuje swoją wielkością jedynie puchaczowi. Gatunek ten gniazduje w Polsce bardzo nielicznie, a wielkość jego populacji szacuje się na 750–1 tys. par.

Wygląd zewnętrzny
Puszczyk uralski to duża sowa z długim ogonem i szerokimi, zaokrąglonymi skrzydłami.
zobacz powiększenie
Dorosłe puszczyki uralskie są osiadłe i spędzają w swoich rewirach cały rok. © Paweł Gębski
Upierzenie tego gatunku jest brązowawoszare, ciemno kreskowane zarówno na wierzchu, jak i na jaśniejszym spodzie ciała. Skrzydła i ogon są u niego szeroko i równomiernie prążkowane. Na tle płowoszarej szlary u puszczyka uralskiego wyróżniają się stosunkowo małe, czarne oczy.

Tryb życia
Puszczyki uralskie są ptakami osiadłymi, które łączą się w pary na całe życie. Osobniki dorosłe przebywają przez cały rok w zajmowanym przez siebie rewirze lęgowym, a samce bronią zawzięcie terytorium przed konkurentami. Gatunek ten wiedzie nocny tryb życia, choć w okresie karmienia piskląt może polować również w ciągu dnia. Ofiarami puszczyków uralskich padają niewielkie ssaki, m.in. gryzonie, jeże, wiewiórki, łasice oraz ptaki do wielkości grzywacza.

Obserwacje w terenie
Gatunek ten zamieszkuje niemal wyłącznie południowo-wschodnią część kraju. Najliczniej spotykany jest w Beskidzie Niskim i Bieszczadach. Poza tym występuje w pozostałej części Karpat oraz miejscami w Małopolsce, na Podkarpaciu, Kielecczyźnie i Zamojszczyźnie. Gatunek ten zasiedla bory sosnowe i mieszane oraz lasy bukowe. Wyjątkowo może również gniazdować w parkach miejskich, był np. obserwowany w Przemyślu.
Długość ciała (wraz z dziobem i ogonem): 49–62 cm
Długość ogona: 27–32 cm
Rozpiętość skrzydeł: 115–140 cm
Waga: 0,6–1,2 kg
Liczba jaj: 2–4 (wyjątkowo do 6)
Rozród
Puszczyki uralskie przystępują po raz pierwszy do rozrodu zwykle w wieku 3–4 lat. Gatunek ten wyprowadza jeden lęg w sezonie. Gniazduje w opuszczonych gniazdach ptaków szponiastych i krukowatych, dziuplach drzew, zajmuje również odpowiednio duże skrzynki lęgowe. Składanie jaj trwa od lutego, w odstępach 1–5 dni. Inkubacja rozpoczyna się od momentu złożenia pierwszego lub drugiego jaja i prowadzona jest wyłącznie przez samicę przez 27–29 dni. Przez pierwsze 2 tygodnie po przyjściu na świat pisklęta znajdują się pod stałą opieką matki, a zaopatrywaniem rodziny w pokarm zajmuje się jedynie samiec. Młode stają się lotne po 40 dniach od wyklucia, lecz opuszczają gniazdo kilka dni wcześniej. Pozostają one w rewirze rodziców przez kolejne 2–3 miesiące.

Zagrożenia i ochrona
Puszczyk uralski jest w Polsce objęty ochroną ścisłą.


Zobacz również:
 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif