• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Błotne rybitwy
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Błotne rybitwy Email
Autor: Antoni Marczewski   

Rybitwa białoskrzydła


zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białoskrzydła -Chlidonias leucopterus© Marcin Nawrocki
Zarówno polska, jak i naukowa nazwa (leucopterus - od greckiech leucos, czyli biały oraz pteron, czyli skrzydło) wyraźnie podkreśla najbardziej charakterystyczną cechę w godowej szacie tego gatunku, czyli białe skrzydła silnie kontrastujące z czarną głową i tułowiem.

Jest to jedyny z omawianych gatunków, w obrębie którego nie wyodrębniono żadnych podgatunków. Wielkością rybitwa białoskrzydła jest zbliżona do rybitwy czarnej, z którą też najłatwiej ją niekiedy pomylić (np. u obu najbardziej zewnętrzne lotki są zdecydowanie ciemniejsze od reszty skrzydła - u czarnej 5-7 lotek, u białoskrzydłej 1-4). W okresie, kiedy ptaki noszą szatę godową, przydatną cechą rozpoznawczą jest ogon. U rybitwy czarnej jest jasnoszary i nie różni się specjalnie kolorem od grzbietu oraz skrzydeł. U białoskrzydłej natomiast ogon jest lśniąco biały, dzięki czemu kontrast między nim a silnie ciemnoszarym grzbietem jest bardzo wyraźny. Poza tym ogon rybitwy czarnej jest wcięty i ma widełkowaty kształt, podczas gdy wcięcie w ogonie rybitwy białoskrzydłej jest tak delikatne, że niemal niedostrzegalne. W szacie spoczynkowej nasza bohaterka jest wyjątkowo jasnym ptakiem, u którego jedynymi ciemniejszymi elementami są kreskowanie na szczycie głowy i ciemna plamka za okiem.
zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białoskrzydła -Chlidonias leucopterus© Paweł Wietecha
U osobników młodocianych czapeczka i plama za okiem są połączone i znacznie wyraźniejsze, a grzbiet jest ciemnobrązowy. Wymiana upierzenia z szaty godowej na spoczynkową rozpoczyna się w czerwcu, a zakończyć może się dopiero w listopadzie, po dotarciu na zimowiska. W lutym zaczyna się kolejne pierzenie, tym razem do szaty godowej, mogące trwać nawet do pierwszych dni maja.

Rybitwa białoskrzydła występuje przede wszystkim na terenach nizinnych, jednak jej lęgi były stwierdzane również w Armenii, gdzie gniazdowała na wysokości 2000 m.n.p.m. Jej ulubionym rodzajem siedlisk są płytkie słodkowodne zbiorniki zlokalizowane wśród rozległych obszarów trawiastych. Z tego względu preferuje doliny rzek, jeziora z szerokim pasem trzcinowisk lub turzycowisk, a rzadziej niż pozostali przedstawiciele rodzaju Chlidonias gniazduje na stawach rybnych.

Bardzo trudno jest podawać liczebność populacji w poszczególnych krajach Europy z uwagi na ogromną zmienność między latami, związaną głównie z długością i rozległością zalewów rzecznych. Niewątpliwie na Starym Kontynencie najwięcej tych ptaków zamieszkuje jego wschodnią część.
zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białoskrzydła -Chlidonias leucopterus© Marcin Nawrocki
Na przykład na Ukrainie szacunki mówią o 15-45 tys. par, na Białorusi 8-30 tys., na Węgrzech 50 par - 2 tys. par. Dane BirdLife International z publikacji wydanej w roku 2004 podają dla Polski zakres od 50 do 4500 par. W poradniku ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 znalazłem natomiast informację, że maksymalną liczebność gatunek odnotował u nas w 1996, kiedy do lęgów przystąpiło 3500 par. W tym roku powódź, która w wielu regionach spowodowała ogromne zniszczenia, paradoksalnie okazała się zjawiskiem dla rybitw bardzo korzystnym - gdy wody nieco opadły powstała duża liczba dogodnych miejsc do założenia gniazd. Informacje o stanowiskach lęgowych i liczbie par są zbierane przez Łukasza Ławickiego z Zachodniopomorskiego Towarzystwa Przyrodniczego, dlatego można liczyć, że ten rekordowo dobry rok dla rybitwy białoskrzydłej zostanie solidnie udokumentowany.

W diecie rybitw białoskrzydłych dominują owady wodne, choć ptaki nie gardzą również larwami owadów lądowych, małymi rybami i kijankami. Z terenów zimowiskowych pochodzą obserwacje ptaków, które z dala od zbiorników wodnych polowały w locie na szarańczę.

Rybitwy białoskrzydłe są ptakami kolonijnymi - w obrębie jednej kolonii gniazduje przeważnie 2-20 par, a maksymalnie ich liczba może dochodzić do 100. Gniazda są z reguły oddalone od siebie o 10-30 m, ale bywają również takie ptasie „osiedla", gdzie odległość ta wynosi jedynie 2,5 m.
zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białoskrzydła -Chlidonias leucopterus© Paweł Wietecha
Ptaki nie są silnie przywiązane do tradycyjnych lęgowisk, dlatego kolonie są „ruchome" i ciężko jest prowadzić ich wieloletnie obserwacje - niemal w każdym roku konieczne jest ponowne szukane miejsca, w którym postanowiły się osiedlić w kolejnym sezonie. Gniazda w obrębie kolonii są zawsze wilgotne, ponieważ znajdują się na kożuchu roślinności pływającej lub na płytkim rozlewisku. Zewnętrzna średnica konstrukcji zbudowanej z żywych i martwych szczątków roślinnych wynosi od 8 do 18 cm. W gnieździe składane są 2-3 jaja (rzadko 4). Wraz ze złożeniem pierwszego rozpoczyna się trwająca 18-22 dni inkubacja, w której uczestniczą oboje rodzice, choć więcej czasu spędza na gnieździe samica. Kiedy pisklęta się wyklują (cały proces może trwać do 4 dni) dorosłe ptaki chwytają w dziób skorupki i wynoszą je daleko od gniazda. Pisklaki kilka dni spędzają w gnieździe, po czym z niego schodzą i kryją się wśród roślinności, gdzie czekają na karmiących je jeszcze 24-25 dni rodziców.

zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białoskrzydła -Chlidonias leucopterus© Grzegorz Sawko
Ptaki, których zimowiska znajdują się w Afryce Zachodniej, nie lecą do niej wzdłuż afrykańskich wybrzeży, lecz wybierają krótszą, ale trudniejszą drogę nad Saharą. Część populacji zimuje na wschodzie kontynentu i leci tam wzdłuż doliny Nilu. Te same trasy są wykorzystywane wiosną w czasie wędrówki powrotnej. W Polsce pierwsze ptaki zdarza się obserwować pod koniec marca, jednak główna faza przelotu obserwowana jest w kwietniu i maju. Co kilka lat przelot jest bardzo intensywny. Takie „rybitwowe lata" (do których należał również ten rok) stanowią okazję do obserwowania nieraz niezwykle licznych koncentracji wędrujących ptaków. Ostatnim takim sezonem była wiosna 1997, kiedy notowano stada liczące nieraz 1000 osobników (1100 os. na stawach w Górkach w Dolinie Nidy, ok. 1560 na Stawach Spytkowickich w Dolinie Dolnej Skawy, ok. 1000 os. w ówczesnym rezerwacie Słońsk), czy nawet niemal 6000 (5700 os. na Stawach Przygodzickich).

W XIX w. rybitwa białoskrzydła dość licznie gnieździła się na Lubelszczyźnie, a pojedyncze lęgi stwierdzano również w Wielkopolsce. Na Bagnach Biebrzańskich, które obecnie stanowią jedno z miejsc regularnego gniazdowania, ptaki pojawiły się w latach 60. XX w. W latach 70. zasiedliły tereny położone w Dolinie Narwi. Pod koniec lat 80. zaczęto regularnie stwierdzać lęgi nad Zbiornikiem Kostrzyńskim w dolinie Warty. Wiele efemerycznych stanowisk wykryto w latach 90., kiedy rybitwy zakładały okresowe kolonie m.in. na Roztoczu, Mazurach, w Dolinie Baryczy czy w Dolinie Neru. W ostatnich latach (przełom XX i XXI w.) głównymi obszarami występowania lęgowych ptaków były Bagna Biebrzańskie (do 3 tys. par - 1996), Łomżyński PK Doliny Narwi (maks. 370 par - 1996), Dolina Dolnej Skawy (do 216 par - 1997), Dolina Środkowego Bugu (do 200 par w latach 1998-2000), rez. Słońsk (do 100 par w latach 1996-97), Dolina Tyśmienicy (ok. 60 par w roku 2000) oraz Zb. Nielisz na Lubelszczyźnie (60 p. w 2000). 

zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białoskrzydła -Chlidonias leucopterus© Marcin Nawrocki
Warto również wspomnieć, że rybitwa białoskrzydła, razem z czarną, znalazła się na liście ptaków występujących w południowo-wschodniej Azji, u których w innych regionach świata stwierdzono ptasią grypę H5N1. Jak podaje BirdLife International, podatność tych gatunków na wirusa może mieć istotne znaczenie dla ich populacji w razie wybuchu nowej epidemii. Niepokoją również prognozy zawarte w „A Climatic Atlas of European Breeding Birds" - książce, w której ornitolodzy, na podstawie przewidywanych zmian klimatu, stworzyli potencjalne mapy zasięgów dla wszystkich europejskich gatunków pod koniec obecnego stulecia. W przypadku rybitwy białoskrzydłej autorzy przewidują, że jej areał przesunie się znacznie bardziej na północ - dogodne warunki zostaną zachowane jedynie w Finlandii i północno-zachodniej Rosji, natomiast pozostałe obszary zostaną opuszczone.


Za pomoc przy pisaniu tego tekstu dziękuję Maciejowi Szajdzie z Poznańskiej Grupy Lokalnej OTOP oraz Arkadiuszowi Broniarkowi (www.radiotracking.es).


Źródła:

  1. BirdLife International (2004) Birds in Europe: population estimates, trends and conservation status:
    http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp3291.pdf

    http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp3292.pdf

    http://www.birdlife.org/datazone/species/BirdsInEuropeII/BiE2004Sp3290.pdf

  2. BirdLife International (2010) Species factsheet: Chlidonias hybrida. Downloaded from http://www.birdlife.org on 25/7/2010
  3. BirdLife International (2010) Species factsheet: Chlidonias leucopterus. Downloaded from http://www.birdlife.org on 25/7/2010
  4. BirdLife International (2010) Species factsheet: Chlidonias niger. Downloaded from http://www.birdlife.org on 25/7/2010
  5. Chmielewski S. 2004. Chlidonias niger (L., 1758) - rybitwa czarna. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (cz. I). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 203-207.
  6. Chmielewski S., Betleja J., Nawrocki P. Rybitwa czarna Chlidonias niger. W: Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.) Atlas rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań, s.248-249.
  7. Cramp S. 1998. The Complete Birds of Western Palearctic. Cd-ROM Version 1.0, Oxford University Press.
  8. Dyrcz A. 2004. Chlidonias hybridus (Pall., 1811) - rybitwa białowąsa. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (cz. I). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 199-202
  9. Górski A. 2004. Chlidonias lucopterus (Temm., 1815) - rybitwa białoskrzydła. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (cz. I). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 208-211
  10. Huntley B., Green R.E., Collingham I.C., Willis S.G. 2007. A climatic atlas of European breeding birds. Durham University, The RSPB and Lynx Edicions, Barcelona.
  11. Melville D.S., Shortridge K.F. 2006. Migratory waterbirds and avian influenza in the East Asian-Australasian Flyway with particular reference to the 2003-2004 H5N1 outbreak. Waterbirds around the world. Eds. G.C. Boere, C.A. Galbraith & D.A. Stroud. The Stationery Office, Edinburgh, UK. pp. 432-438.
  12. van der Winden J. 2005. Black Tern Chldionias niger conservation in the Netherlands - a riview. Vogelvelt 126: 187-193.
  13. http://otop.org.pl/kat_41_42_184_189_913/Projekt_w_Poznaniu.html
  14. http://www.ptop.org.pl/index.php/projekty/ochrona-ptakow/146 
  15. http://forum.bocian.org.pl/viewtopic.php?t=625





 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif